Малочны падман: як у Беларусі выяўляюць фальсіфікат і караюць

Уводзіны: калі масла — не масла

Вы купілі пачак сметанковага масла з запаветным надпісам «ДЭСТ», а яно на патэльні не растае, а шыпіць і распырскваецца масляністымі кроплямі? Ці адкрылі слоік смятаны, а яна падазрона вадкая, з крупінкамі і кіславатым пахам, хоць тэрмін прыдатнасці ў парадку? Знаёмая сітуацыя, на жаль, для многіх беларускіх спажыўцоў. Гэта не проста «няўдалая партыя», а часцяком — мэтанакіраваная фальсіфікацыя, гэта значыць падман пакупніка дзеля нажывы.

Фальсіфікацыя малочнай прадукцыі — адна з самых вострых праблем на спажывецкім рынку. Замена дарагога малочнага тлушчу таннымі расліннымі аналагамі, развядзенне вадой, даданне крухмалу для гушчыні — арсенал у нядобрасумленных вытворцаў вялікі. У гэтым артыкуле мы разбярэмся, як менавіта нас падманваюць, якімі метадамі дзяржаўныя лабараторыі выводзяць ашуканцаў на чыстую ваду і якое пакаранне чакае тых, хто вырашыў сэканоміць на нашым здароўі.

Што такое фальсіфікацыя і чаму гэта выгадна?

Фальсіфікацыя — гэта наўмыснае змяненне складу і ўласцівасцей прадукту з карыслівай мэтай. У адрозненне ад вытворчага браку, гэта не выпадковая памылка, а прадуманае дзеянне. Галоўны матыў — эканомія. Малочны тлушч — самы каштоўны кампанент малака, і яго кошт наўпрост уплывае на сабекошт масла, сыру ці смятаны. Замяніўшы яго, напрыклад, пальмавым або какосавым алеем, вытворца можа знізіць выдаткі ў некалькі разоў, пры гэтым прадаючы прадукт па цане натуральнага.

Асноўныя віды фальсіфікацыі малочнай прадукцыі можна падзяліць на некалькі груп:

• Асартыментная: падмена аднаго віду тавару іншым. Напрыклад, продаж спрэду пад выглядам сметанковага масла або сырнага прадукту пад выглядам сыру.
• Якасная: выкарыстанне немалочных кампанентаў (раслінныя тлушчы, вада, крухмал), даданне кансервантаў або антыбіётыкаў, зніжэнне масавай долі бялку або тлушчу.
• Колькасная: недавес тавару ва ўпакоўцы (абвес).
• Інфармацыйная: нанясенне на ўпакоўку ілжывых звестак пра склад, вытворцу, дату вырабу або харчовую каштоўнасць.

Часцей за ўсё спажыўцы сутыкаюцца менавіта з якаснай і інфармацыйнай фальсіфікацыяй, калі этыкетка абяцае адно, а ўнутры — зусім іншае.

Топ-5 метадаў падману: на што ідуць вытворцы?

1. Замена малочнага тлушчу раслінным

Гэта класіка жанру і самы распаўсюджаны від падману. У сметанковае масла, сыр, згушчанае малако, смятану і тварог дадаюць танныя раслінныя тлушчы: пальмавае, какосавае, соевае. Такі прадукт не мае права называцца, напрыклад, «Маслам сметанковым» (згодна з ДЭСТ 32261-2013, яно павінна складацца выключна з малочнага тлушчу). На этыкетцы сумленны вытворца напіша «спрэд» або «сырны прадукт». Махляры ж маскіруюць падробку пад натуральны прадукт.

2. Развядзенне вадой і «нармалізацыя»

Каб павялічыць аб'ём малака, кефіру ці смятаны, у іх проста дадаюць ваду. Гэта наўпрост зніжае харчовую каштоўнасць прадукту — утрыманне бялку, тлушчу, вітамінаў і мінералаў падае. Каб схаваць развядзенне і вярнуць прадукту шчыльнасць, могуць выкарыстоўваць сухое малако, але не ўказваць гэта ў складзе, што таксама з'яўляецца парушэннем.

3. Даданне крухмалу, мелу і нават соды

Каб зрабіць вадкую смятану або ёгурт густымі, у іх дадаюць крухмал, карагенан або іншыя загушчальнікі, «забываючы» згадаць іх на ўпакоўцы. Соду або аміяк могуць выкарыстоўваць для нейтралізацыі павышанай кіслотнасці, гэта значыць для маскіроўкі несвежай, ужо падкіслай сыравіны. Мел або гіпс часам выяўляюць у тварагу для павелічэння вагі.

4. Выкарыстанне антыбіётыкаў і кансервантаў

Калі карова хварэла і яе лячылі антыбіётыкамі, яе малако нельга выкарыстоўваць у харчовай прамысловасці пэўны час. Аднак некаторыя вытворцы грэбуюць гэтым правілам. Наяўнасць антыбіётыкаў у малацэ небяспечна для спажыўцоў: гэта можа выклікаць алергічныя рэакцыі і, што яшчэ горш, фарміраваць устойлівасць бактэрый да лекаў. Тэхнічны рэгламент Мытнага саюза ТР ТС 033/2013 «Аб бяспецы малака і малочнай прадукцыі» строга рэгламентуе адсутнасць рэшткавых колькасцей антыбіётыкаў.

5. Неадпаведнасць па масавай долі бялку і тлушчу

Вы купляеце тварог 9% тлустасці, а па факце ў ім толькі 5%. Ці ў малацэ заяўлена 3 г бялку на 100 г, а на справе — 2.5 г. Гэта таксама фальсіфікацыя, падман спажыўца адносна пажыўнай каштоўнасці прадукту. Лабараторны аналіз лёгка выяўляе такія неадпаведнасці, параўноўваючы рэальныя паказчыкі з лічбамі на ўпакоўцы.

Лабараторны дазор: як Дзяржстандарт ловіць парушальнікаў?

У Беларусі кантроль за якасцю і бяспекай прадуктаў харчавання ажыццяўляе Дзяржстандарт і яго тэрытарыяльныя інспекцыі, а таксама цэнтры гігіены і эпідэміялогіі. Інспектары праводзяць планавыя і пазапланавыя праверкі, адбіраючы ўзоры прадукцыі прама з паліц магазінаў або са складоў вытворцаў для лабараторных даследаванняў.

Для выяўлення фальсіфікату выкарыстоўваецца высокадакладнае абсталяванне. Асноўны метад выяўлення раслінных тлушчаў — газавая храматаграфія. Гэты аналіз дазваляе раскласці тлушч на тлустыя кіслоты і ўбачыць «адбіткі пальцаў» пальмавага або іншага немалочнага тлушчу, склад якога рэзка адрозніваецца ад малочнага. Наяўнасць антыбіётыкаў вызначаюць імунаферментным аналізам, а ўтрыманне бялку, тлушчу і вільгаці — стандартнымі фізіка-хімічнымі метадамі. Найпростыя тэсты, накшталт ёднай пробы на крухмал, таксама ўваходзяць у арсенал лабараторый.

Ад штрафу да забароны: што пагражае несумленнаму вытворцу?

Калі лабараторыя пацвярджае факт фальсіфікацыі, для вытворцы наступаюць непрыемныя наступствы. Спачатку Дзяржстандарт выносіць прадпісанне аб ліквідацыі парушэнняў і канфіскацыі небяспечнай або няякаснай прадукцыі з продажу. Інфармацыя пра такі тавар уносіцца ў агульнадаступны «Рэестр небяспечнай прадукцыі, забароненай да ўвозу і (або) абарачэння на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь».

Далей ідзе адміністрацыйная адказнасць. Згодна з КаАП РБ, за выпуск у абарачэнне прадукцыі, якая не адпавядае патрабаванням тэхнічных рэгламентаў, прадугледжаны значныя штрафы, якія для юрыдычнай асобы могуць дасягаць сотняў базавых велічынь. У выпадку паўторных або грубых парушэнняў, якія ствараюць пагрозу жыццю і здароўю грамадзян, дзейнасць прадпрыемства можа быць прыпынена.

Як спажыўцу абараніць сябе: практычная інструкцыя

Нягледзячы на дзяржаўны кантроль, пільнасць спажыўца — галоўны бар'ер на шляху фальсіфікату. Вось некалькі простых правіл:

• Уважліва чытайце этыкетку. Назвы «масліца», «смятанка», «сырок» — гэта маркетынгавыя хітрыкі. Шукайце дакладнае найменне: «Масла з каровінага малака», «Смятана», «Сыр». Калі ў складзе масла пазначаны «раслінныя тлушчы» або «заменнік малочнага тлушчу» — перад вамі спрэд.
• Ацэньвайце цану. Натуральны сыр або сметанковае масла не могуць каштаваць падазрона танна. Занадта нізкая цана — амаль заўсёды прыкмета эканоміі на сыравіне.
• Праводзьце хатнія тэсты. Капніце ёд на тварог або ў смятану — пасінеў? Значыць, у складзе ёсць крухмал. Пакіньце кавалачак масла пры пакаёвай тэмпературы: натуральнае стане мяккім, а спрэд пакрыецца кроплямі вільгаці.
• Выкарыстоўвайце сучасныя інструменты. Перш чым пакласці тавар у кошык, праверце яго па штрых-кодзе з дапамогай сэрвісу «ДЭСТ Інспектар». Дадатак пакажа вам падрабязную інфармацыю пра прадукт, яго склад, а галоўнае — праверыць, ці не лічыцца ён у рэестры небяспечнай прадукцыі. Гэта самы хуткі спосаб засцерагчы сябе ад пакупкі няякаснага тавару.
• Скардзіцеся. Калі вы купілі няякасны прадукт, вярніце яго ў магазін з чэкам. Калі магазін адмаўляецца вырашаць праблему, звяртайцеся ў тэрытарыяльны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі або ў абласную інспекцыю Дзяржстандарту з пісьмовай заявай.

Свядомы выбар — гэта сіла. Чым часцей мы будзем звяртаць увагу на склад, правяраць інфармацыю і паведамляць пра парушэнні, тым менш у нядобрасумленных вытворцаў застанецца шанцаў нас падмануць. Не дазваляйце эканоміць на вашым здароўі. Правярайце тое, што ясце, і будзьце ўпэўненыя ў якасці свайго выбару.