Нітраты і пестыцыды: як выбраць бяспечныя вясновыя агародніну ў траўні?

Нітраты і пестыцыды: як выбраць бяспечныя вясновыя агародніну ў траўні?

Травень у Беларусі — гэта не толькі абуджэнне прыроды, але і доўгачаканая з'ява на прылаўках першай мясцовай агародніны. Хрумсткія агурочкі, сакавітая рэдзька, пяшчотная зеляніна… Рука сама цягнецца да гэтых вестуноў лета. Але за яркай знешнасцю і свежым водарам можа хавацца нябачная пагроза — залішняе ўтрыманне нітратаў і рэшткі пестыцыдаў. Асабліва ўразлівыя раннія, цяплічныя культуры, якія не атрымалі дастаткова сонца і былі «падштурхнуты» угнаеннямі для хуткага росту.

Кожны год беларускія санслужбы праводзяць маніторынг і перыядычна выяўляюць партыі агародніны з перавышэннем нормаў. Атручэнне нітратамі — гэта не проста непрыемныя сімптомы накшталт млоснасці і дыярэі. У арганізме нітраты ператвараюцца ў нітрыты, якія парушаюць перанос кіслароду крывёй, выклікаючы гіпаксію, а пры рэгулярным ужыванні могуць справакаваць і больш сур'ёзныя захворванні. Таму пытанне «як выбраць?» — гэта не пра смак, а пра здароўе вашай сям'і.

Чаму ў першай агародніне так шмат нітратаў?

Нітраты — гэта солі азотнай кіслаты, натуральны элемент харчавання раслін. Без іх немагчымы рост. Праблема ўзнікае тады, калі расліна паглынае азоту больш, чым можа перапрацаваць у бялок. Лішкі назапашваюцца ў выглядзе нітратаў, асабліва ў карняплодах і лісці. Вясной гэтаму спрыяе некалькі фактараў.

Недахоп сонца. Галоўны «перапрацоўшчык» нітратаў у расліне — гэта фотасінтэз, для якога патрэбна сонечнае святло. Ва ўмовах кароткага светлавога дня ранняй вясной, асабліва ў цяпліцах з полікарбанатным або плёначным пакрыццём, гэты працэс запаволены. Расліна актыўна ўсмоктвае харчаванне з глебы, але не паспявае яго засвоіць.

Пагоня за ураджаем. Каб атрымаць ураджай як мага раней і ў вялікіх аб'ёмах, вытворцы могуць злоўжываць азотнымі ўгнаеннямі. Гэта самы просты і танны спосаб паскорыць рост зялёнай масы. У выніку агародніна выглядае буйной і прыгожай, але ўнутры можа быць сапраўднай «нітратнай бомбай».

Асаблівасці агратэхнікі. Незбалансаваны паліў, рэзкія перапады тэмператур у цяпліцы — усё гэта стрэс для расліны, які таксама запавольвае абменныя працэсы і спрыяе назапашванню нітратаў.

Рэдзька, агурок, салат: хто чэмпіён па назапашванні «хіміі»?

Розная агародніна назапашвае нітраты па-рознаму. Веданне «груп рызыкі» дапаможа вам быць асабліва ўважлівымі пры выбары. Згодна з санітарнымі нормамі і правіламі Рэспублікі Беларусь, устаноўлены максімальна дапушчальныя канцэнтрацыі (МДК) нітратаў (у мг/кг сырой масы):

• Высокі ўзровень назапашвання: Ліставы салат (да 2000), шпінат (да 2000), кроп, пятрушка (да 2500), рэдзька (да 1500). Гэта абсалютныя лідары, асабліва выгадаваныя ў закрытым грунце.
• Сярэдні ўзровень назапашвання: Агуркі цяплічныя (да 400), капуста ранняя (да 900), агурок (да 400), зялёны лук (да 600).
• Нізкі ўзровень назапашвання: Памідоры (да 300 для закрытага грунту), перац, гарох.

Як бачыце, менавіта самая жаданая вясновая «трайка» — салат, рэдзька і зеляніна — знаходзіцца ў зоне павышанай рызыкі. З агуркамі сітуацыя крыху лепшая, але і тут перавышэнні сустракаюцца рэгулярна. Важна памятаць, што нітраты размяркоўваюцца ў агародніне нераўнамерна. У агуркоў і рэдзькі іх больш за ўсё ля пладаножкі і ў лупіне. У зеляніны — у сцеблах і чаранках.

Візуальны агляд: ці можна «на вока» вызначыць небяспечную агародніну?

Хоць стопрацэнтную гарантыю можа даць толькі лабараторны аналіз, ёсць некалькі ускосных прыкмет, якія павінны вас насцярожыць. Дасведчанае вока здольна адрозніць здаровую агародніну ад падазронай.

На што звярнуць увагу:

• Памер і форма. Пазбягайце ненатуральна буйных, гіганцкіх экзэмпляраў. Ідэальная рэдзька або агурок — сярэдняга, «калібраванага» памеру, без непрыгожых формаў. Гігантзм часта з'яўляецца следствам залішняй стымуляцыі росту.
• Колер. Занадта цёмны, насычана-зялёны колер агуркоў або бацвіння рэдзькі можа сведчыць пра перакорм азотам. У «нітратных» агуркоў могуць быць жаўтаватыя плямы або жылачкі.
• Кансістэнцыя і зрэз. Разрэжце рэдзьку: калі ўнутры ёсць пустэчы або цёмныя плямы — гэта дрэнны знак. Мякаць агурка павінна быць пругкай. Калі яна друзлая і вадзяністая, а насенне жаўтаватае — лепш устрымацца ад пакупкі.
• Смак. Агародніна, перакормленая «хіміяй», часта мае прэсны, вадзяністы смак без выяўленага водару. Хоць спрабаваць на рынку не заўсёды магчыма, гэта важны паказчык для ўжо набытага прадукту.

Важна: Ідэальна гладкая, бліскучая, як з малюнка, агародніна — таксама нагода для сумневаў. Часта яе апрацоўваюць воскам або іншымі складамі для доўгага захоўвання і таварнага выгляду. Аддавайце перавагу агародніне з натуральным выглядам.

Як знізіць утрыманне нітратаў у ўжо набытай агародніне?

Нават калі вы купілі агародніну, у бяспецы якой не ўпэўнены, не спяшайцеся яе выкідваць. Існуюць простыя і эфектыўныя спосабы паменшыць канцэнтрацыю шкодных рэчываў на 20-50% у хатніх умовах.

1. Стараннае мыццё. Банальна, але факт. Мыйце агародніну і зеляніну пад праточнай вадой, можна з выкарыстаннем шчоткі. Гэта выдаліць не толькі бруд, але і частку паверхневых пестыцыдаў.
2. Замочванне. Самы дзейсны метад. Замочыце агародніну ў халоднай чыстай вадзе на 30-60 хвілін. Ваду пасля гэтага трэба зліць. Для ўзмацнення эфекту можна дадаць у ваду трохі солі або цытрынавага соку. Гэты спосаб асабліва добры для ліставых салатаў і зеляніны.
3. Чыстка і абрэзка. Заўсёды зразайце «попкі» ў агуркоў, агуркоў і рэдзькі — ля пладаножкі канцэнтрацыя нітратаў максімальная. З агуркоў, асабліва цяплічных, лепш зразаць лупіну. У зеляніны выдаляйце грубыя сцеблы, выкарыстоўваючы толькі лісце.
4. Тэрмічная апрацоўка. Варэнне — самы эфектыўны спосаб пазбавіцца ад нітратаў, ён прыбірае да 60-80%. Пры варэнні нітраты пераходзяць у адвар, таму яго трэба абавязкова зліваць. Тушэнне і смажанне менш эфектыўныя.

Памятайце, што салаты са свежай вясновай агародніны лепш з'ядаць адразу пасля прыгатавання. Пры захоўванні ў халадзільніку, асабліва ў запраўленым выглядзе, нітраты пад дзеяннем бактэрый могуць хутка ператварацца ў больш таксічныя нітрыты.

Дзе купляць бяспечней: рынак ці супермаркет?

Гэтае пытанне хвалюе многіх. І ў кожнага варыянту ёсць свае плюсы і мінусы. У буйных гандлёвых сетках, як правіла, існуе сістэма ўнутранага кантролю. Пастаўшчыкі абавязаны прадастаўляць дакументы, якія пацвярджаюць якасць і бяспеку прадукцыі. Рызыка нарвацца на партыю з перавышэннем нормаў тут ніжэйшы, але агародніна можа быць не самай свежай з-за лагістыкі.

На рынку, асабліва пры пакупцы ў прыватнікаў, ёсць шанец купіць сапраўды свежы, толькі што з градкі, прадукт. Аднак тут кантроль слабейшы. Не саромцеся пытацца ў прадаўца дакументы з ветэрынарна-санітарнай лабараторыі рынку. Добрасумленнаму фермеру няма чаго хаваць, і ён з гатоўнасцю пакажа вам заключэнне аб праверцы яго прадукцыі. Калі прадавец ухіляецца ад адказу або дакументаў няма — гэта сур'ёзная нагода прайсці міма.

Незалежна ад месца пакупкі, спажывец мае права на бяспечны тавар. Калі ў вас узніклі сумненні ў якасці агародніны, вы можаце звярнуцца ў тэрытарыяльныя цэнтры гігіены і эпідэміялогіі для правядзення экспертызы.

Выбіраючы першую вясновую агародніну, важна захоўваць пільнасць. Не гоніцеся за самым раннім ураджаем і самымі буйнымі пладамі. Выкарыстоўвайце нашы парады па выбары і апрацоўцы, каб атрымаць ад рэдзькі і агуркоў максімум карысці і вітамінаў, а не дозу нітратаў. А каб быць упэўненым у вытворцы, заўсёды можна праверыць інфармацыю пра яго па штрых-кодзе тавару з дапамогай сэрвісу «ГОСТ Інспектар». Гэта дадасць яшчэ адзін узровень кантролю і дапаможа зрабіць усвядомлены выбар.