Хром у расійскіх шакаладках: салодкая пагроза дыябету і хвароб сэрца

Хром у расійскіх шакаладках: дыябет і сардэчныя праблемы

Уявіце паліцу ў мінскім гіпермаркеце. Дзясяткі відаў шакаладу, і добрая палова — знаёмыя брэнды з Расіі. Мы прывыклі давяраць ім з дзяцінства, купляем сабе да гарбаты і дзецям у падарунак. Але што, калі за яркай абгорткай хаваецца не толькі задавальненне, але і рэальная пагроза для здароўя? Апошнія даследаванні расійскіх незалежных лабараторый б'юць трывогу: у какава-прадуктах усё часцей выяўляюць павышанае ўтрыманне цяжкіх металаў, у тым ліку хрому.

Для беларускага спажыўца гэта не проста навіна з суседняй краіны. Гэта прамы сігнал да дзеяння, бо менавіта гэты шакалад складае аснову асартыменту ў нашых крамах. Хром — мікраэлемент з падвойнай рэпутацыяй. У мікрадозах ён жыццёва неабходны, але яго лішак ператвараецца ў таксін, які б'е па самых уразлівых сістэмах арганізма: метабалізму глюкозы і сардэчна-сасудзістай сістэме. Давайце разбярэмся, адкуль бярэцца хром у плітцы шакаладу і як салодкі ласунак можа стаць трыгерам для дыябету 2-га тыпу і праблем з сэрцам.

Адкуль хром у шакаладзе? Нечаканы госць у складзе

На этыкетцы вы ніколі не знойдзеце хром у спісе інгрэдыентаў. Ён трапляе ў прадукт двума асноўнымі шляхамі. Першы — прыродны. Какава-дрэвы, як і любыя расліны, убіраюць мікраэлементы з глебы. Калі яны растуць у рэгіёне з геалагічна высокім утрыманнем хрому або на глебах, забруджаных прамысловымі адходамі, метал непазбежна назапашваецца ў бабах.

Другі шлях — тэхнагенны. Працэс вытворчасці шакаладу ўключае мноства этапаў: ферментацыя, сушка, абсмажванне, драбненне (каншыраванне). На ўсіх гэтых стадыях какава-маса кантактуе з абсталяваннем. Чаны, мяшалкі, млыны часта вырабляюць з нержавеючай сталі, у склад якой уваходзіць хром. Пры доўгай эксплуатацыі, асабліва пры кантакце з кіслым асяроддзем какава-бабоў, мікрачасціцы металу могуць трапляць у канчатковы прадукт. Чым даўжэй і інтэнсіўней апрацоўка, тым вышэй рызыка такога забруджвання.

Хром: сябар ці вораг? Двайная роля мікраэлемента

Важна разумець, што хром хрому розніца. У нашым арганізме ключавую ролю адыгрывае трохвалентны хром (Cr III). Гэта эсэнцыяльны, гэта значыць жыццёва важны, мікраэлемент. Ён удзельнічае ў метабалізме тлушчаў, бялкоў і, што самае галоўнае, вугляводаў. Cr III дапамагае інсуліну «адкрываць» клеткі для глюкозы, тым самым рэгулюючы ўзровень цукру ў крыві. Сутачная патрэбнасць у ім нікчэмная — усяго 50-200 мікраграм.

Зусім іншая справа — шасцівалентны хром (Cr VI), вядомы таксін і канцэраген, прадукт прамысловага забруджвання. Але небяспеку ўяўляе не толькі ён. Нават «карысны» трохвалентны хром у залішніх колькасцях становіцца таксічным. Арганізм не здольны справіцца з яго перавышэннем, што прыводзіць да парушэння працы многіх ферментных сістэм. Калі мы гаворым пра хром у шакаладзе, гаворка ідзе пра агульнае ўтрыманне металу, якое перавышае бяспечныя для рэгулярнага спажывання ўзроўні.

Салодкі шлях да дыябету: як лішак хрому ламае метабалізм

Тут хаваецца галоўны парадокс. Недахоп хрому можа прывесці да парушэння талерантнасці да глюкозы, але яго лішак дзейнічае яшчэ больш падступна. Пастаяннае паступленне высокіх доз хрому з ежай можа прывесці да развіцця інсулінарэзістэнтнасці — стану, пры якім клеткі перастаюць адэкватна рэагаваць на інсулін. Гэта прамы шлях да праддыябету і дыябету 2-га тыпу.

Механізм гэтай з'явы складаны. Па-першае, лішак хрому можа канкураваць з іншымі важнымі мінераламі, такімі як жалеза, цынк і марганец, за звязванне з транспартнымі бялкамі і ферментамі. Гэта парушае іх працу і ўносіць хаос у наладжаныя метабалічныя працэсы. Па-другое, высокія канцэнтрацыі хрому могуць аказваць прамое таксічнае дзеянне на клеткі падстраўнікавай залозы, якія выпрацоўваюць інсулін, і на рэцэптары клетак-мішэняў.

Удар па сэрцы і сасудах: хромавая кардыятаксічнасць

Сардэчна-сасудзістая сістэма — яшчэ адна мішэнь для залішняга хрому. Трапляючы ў кроў у высокіх канцэнтрацыях, іёны гэтага металу правакуюць акісляльны стрэс — лавінападобны працэс утварэння свабодных радыкалаў. Гэтыя агрэсіўныя малекулы пашкоджваюць унутраную высцілку сасудаў (эндатэлій), выклікаючы хранічнае запаленне.

Пашкоджаны эндатэлій становіцца «ліпкім» для халестэрыну, што запускае працэс фарміравання атэрасклератычных бляшак. Сасуды губляюць эластычнасць, іх прасвет звужаецца, што вядзе да павышэння артэрыяльнага ціску, ішэмічнай хваробы сэрца і павялічвае рызыку інфарктаў і інсультаў. Такім чынам, бяскрыўдная, на першы погляд, шакаладка пры рэгулярным ужыванні можа ўносіць свой уклад у развіццё сур'ёзных сардэчных паталогій.

Нормы і рэальнасць: што кажуць ДАСТы і паказваюць праверкі?

Бяспека харчовай прадукцыі на тэрыторыі Беларусі рэгулюецца Тэхнічным рэгламентам Мытнага саюза ТР МС 021/2011. Ён устанаўлівае гранічна дапушчальныя ўзроўні для таксічных элементаў, такіх як свінец, мыш'як, кадмій і ртуць. Аднак хром у гэтым спісе для кандытарскіх вырабаў дакладна не нармуецца, што стварае «шэрую зону» для вытворцаў.

Тым не менш, незалежныя праверкі ў Расіі паказваюць трывожную карціну. У некаторых узорах папулярных марак шакаладу ўтрыманне хрому дасягала 0.3-0.5 мг/кг. Улічваючы, што бяспечнай сутачнай дозай Сусветная арганізацыя аховы здароўя лічыць каля 200-250 мкг (0.2-0.25 мг) для дарослага чалавека, з'еўшы адну 100-грамовую плітку такога шакаладу, можна атрымаць значную частку ад гэтай дозы, а то і перавысіць яе, не лічачы хром з іншых прадуктаў.

Як абараніць сябе? Практычныя крокі для беларускага спажыўца

Панікаваць не варта, але праявіць усвядомленасць неабходна. Вось некалькі простых правілаў, якія дапамогуць знізіць рызыкі:

• Вывучайце вытворцу. Перад пакупкай скарыстайцеся дадаткам «ДАСТ Інспектар». Адсканіруйце штрых-код і атрымайце ўсю інфармацыю пра прадукт: хто і дзе яго вырабіў. Калі фабрыка знаходзіцца ў буйным прамысловым рэгіёне Расіі, гэта падстава задумацца пра магчымыя экалагічныя рызыкі.
• Не зацыклівайцеся на адной марцы. Старайцеся разнастаіць свой выбар. Чаргавайце шакалад розных вытворцаў, у тым ліку беларускіх і еўрапейскіх. Гэта знізіць рызыку назапашвання спецыфічных забруджвальнікаў ад адной крыніцы.
• Выбірайце якасць, а не колькасць. Часта ў больш дарагім, «крафтавым» або арганічным шакаладзе кантроль за сыравінай вышэйшы. Звяртайце ўвагу на шакалад з указаннем канкрэтнага рэгіёну паходжання какава-бабоў (single origin).
• Звяртайцеся ў дзяржаўныя органы. Калі ў вас узніклі сумненні ў якасці прадукту, вы маеце права звярнуцца ў тэрытарыяльныя цэнтры гігіены і эпідэміялогіі або ў органы Дзяржстандарту Рэспублікі Беларусь для правядзення праверкі.

Праблема хрому ў шакаладзе — гэта не падстава цалкаам адмаўляцца ад любімага ласунку. Гэта заклік стаць больш удумлівым і патрабавальным пакупніком. У свеце, дзе інфармацыя пра прадукт — ключ да здароўя, важна выкарыстоўваць усе даступныя інструменты. Ваш смартфон з дадаткам «ДАСТ Інспектар» — гэта ваш персанальны лабарант у кішэні, які дапамагае рабіць усвядомлены выбар прама ля паліцы крамы. Правярайце, што вы ясце, і будзьце здаровы.