Канцэрагены ў прысмаках з РФ: чаму беларускія бяспечнейшыя?

Канцэрагены ў прысмаках з РФ: чаму беларускія бяспечнейшыя?

Заходзячы ў любы беларускі супермаркет, мы бачым цэлыя стэлажы, застаўленыя прысмакамі. Побач з роднымі «Камунаркай» і «Спартаком» — стракатая разнастайнасць расійскіх брэндаў. Яркія абгорткі, прывабныя назвы, абяцанні «сапраўднага шакаладу» і «пяшчотнага смаку». Але што насамрэч хаваецца за гэтым маркетынгавым бляскам? Апошнім часам усё часцей гучаць трывожныя сігналы пра склад некаторых расійскіх кандытарскіх вырабаў, у якіх знаходзяць кампаненты з даказаным або патэнцыйна канцэрагенным дзеяннем.

Для беларускага спажыўца гэта не проста абстрактная навіна. Расійскія прысмакі займаюць значную долю нашага рынку. Мы купляем іх дзецям, прыносім да гарбаты ў офіс, дорым блізкім. Узнікае слушнае пытанне: наколькі яны бяспечныя? Чаму прадукцыя, вырабленая ў рамках, здавалася б, адзінай эканамічнай прасторы і агульных тэхнічных рэгламентаў, можа выклікаць асцярогі?

Гэты артыкул — не спроба агульна абвінаваціць усіх расійскіх вытворцаў. Гэта журналісцкае расследаванне «ДАСЦ Інспектара». Мы разбяромся, пра якія канкрэтна рэчывы ідзе гаворка, параўнаем падыходы да кантролю якасці ў Беларусі і Расіі і, самае галоўнае, дамо выразную інструкцыю, як абараніць сябе і сваю сям'ю, выбіраючы прысмакі ў краме.

Дыяксід тытану, акрыламід і «пальма»: тры вершнікі апакаліпсісу ў кандытарцы

Калі кажуць пра небяспеку ў прысмаках, гаворка ідзе не пра цукар ці калорыі, а пра канкрэтныя хімічныя злучэнні. Некаторыя з іх дадаюць наўмысна для паляпшэння знешняга выгляду, іншыя ўтвараюцца ў працэсе вытворчасці. Давайце разгледзім галоўных «падазраваных».

Дыяксід тытану (E171)

Гэты фарбавальнік надае прадуктам — ад дражэ да белай глазуры на печыве — ідэальна белы, «фарфоравы» колер. Доўгі час ён лічыўся бясшкодным, але даследаванні апошніх гадоў прымусілі перагледзець гэтую пазіцыю. У 2021 годзе Еўрапейскае агенцтва па бяспецы харчовых прадуктаў (EFSA) прызнала E171 небяспечным з-за генатаксічнасці наначасціц, якія могуць назапашвацца ў арганізме і пашкоджваць ДНК. З 2022 года ён забаронены ў ЕС.

У краінах ЕАЭС, уключаючы Беларусь і Расію, дыяксід тытану па-ранейшаму дазволены. Аднак менавіта ў недарагіх расійскіх прысмаках, якія імкнуцца да максімальнай візуальнай прывабнасці пры нізкім сабекошце, яго выкарыстоўваюць асабліва актыўна. Беларускія ж флагманы кандытарскай галіны, арыентуючыся ў тым ліку на экспарт у Еўропу, імкнуцца пазбягаць гэтага кампанента ў новых распрацоўках.

Акрыламід

Гэта рэчыва не дадаюць у прадукты спецыяльна. Яно ўтвараецца натуральным шляхам пры тэрмічнай апрацоўцы (вышэй за 120°C) вугляводных прадуктаў — напрыклад, пры выпечцы вафель, печыва, крэкераў. Міжнароднае агенцтва па вывучэнні раку адносіць акрыламід да групы «верагодна канцэрагенных для чалавека» рэчываў. Яго колькасць у канчатковым прадукце напрамую залежыць ад тэхналогіі вытворчасці, якасці сыравіны і захавання тэмпературных рэжымаў.

Праблема ў тым, што яго ўтрыманне складана пракантраляваць «на вока». Даследаванні расійскага «Раскачества» перыядычна выяўляюць перавышэнне рэкамендаваных нормаў у папулярных марках печыва і крэкераў. Буйныя фабрыкі з наладжанымі працэсамі і сучасным абсталяваннем могуць кантраляваць узровень акрыламіду, але для мноства дробных і сярэдніх расійскіх вытворчасцей гэта застаецца «шэрай зонай».

Пальмавы алей і трансжыры

Вакол пальмавага алею шмат міфаў, але факт застаецца фактам: для патаннення прадукцыі вытворцы часта замяняюць ім дарагі какава-алей або малочны тлушч. Небяспеку ўяўляе не сам алей, а яго якасць і тое, што ў працэсе яго гідрагенізацыі ўтвараюцца трансжыры. Яны правакуюць сардэчна-сасудзістыя захворванні і сістэмныя запаленні ў арганізме. Тэхнічны рэгламент Мытнага саюза (ТР МС 024/2011) абмяжоўвае ўтрыманне трансжыроў у маслатлушчавай прадукцыі на ўзроўні 2%. Аднак нядобрасумленныя вытворцы могуць выкарыстоўваць танны тэхнічны пальмавы алей, дрэнна ачышчаны і з высокім утрыманнем шкодных прымесей.

ДАСЦ супраць ТУ: юрыдычны фронт барацьбы за якасць

На першы погляд, і ў Беларусі, і ў Расіі дзейнічаюць адны і тыя ж наднацыянальныя Тэхнічныя рэгламенты Мытнага саюза (ЕАЭС). Яны ўсталёўваюць мінімальна дапушчальныя планкі бяспекі. Але д'ябал, як заўсёды, у дэталях, а менавіта — у стандартах, па якіх працуе канкрэтнае прадпрыемства.

• ДАСЦ (Дзяржаўны стандарт) — гэта жорсткі звод правіл. Ён дыктуе не толькі патрабаванні да бяспекі, але і дакладную рэцэптуру: колькі павінна быць какава, якой якасці мука, які працэнт тлустасці. Прадукт, зроблены па ДАСЦу, прадказальны. Беларускія кандытарскія гіганты, такія як «Камунарка», «Спартак», «Слодыч», гістарычна працуюць па ДАСЦах, захоўваючы савецкія традыцыі якасці.
• ТУ (Тэхнічныя ўмовы) — гэта ўласны стандарт прадпрыемства. Ён не можа супярэчыць ТР МС у частцы бяспекі, але дае вытворцу поўную свабоду ў выбары рэцэптуры. Можна замяніць алей какава на танны аналаг, дадаць больш цукру, выкарыстоўваць узмацняльнікі смаку — усё гэта законна ў рамках ТУ. Большасць расійскіх прыватных кандытарскіх фабрык працуюць менавіта па ТУ, што дазваляе ім быць гнуткімі ў цане, але часта — за кошт якасці.

Дзяржкантроль у РБ: чаму гэта важна?

Яшчэ адно ключавое адрозненне — сістэма дзяржаўнага кантролю. У Беларусі яна гістарычна больш цэнтралізаваная і строгая. Дзяржстандарт, Міністэрства аховы здароўя, санстанцыі рэгулярна праводзяць праверкі вытворчасцей, асабліва дзяржаўных. Гэта стварае сістэму, у якой адхіленне ад нормы пагражае вытворцу сур'ёзнымі наступствамі. Выпуск прадукцыі, якая не адпавядае заяўленым стандартам, — гэта НЗ рэспубліканскага маштабу.

У Расіі, з яе велізарнымі памерамі і каласальнай колькасцю вытворцаў, сістэма кантролю больш фрагментаваная. Расспажыўнагляд і Раскачество робяць вялікую працу, але ахапіць усіх фізічна немагчыма. Гэта стварае лазейкі для тых, хто гатовы эканоміць на сыравіне і тэхналогіях у пагоні за прыбыткам. У выніку на паліцы, у тым ліку і беларускіх крам, трапляе прадукцыя, фармальна адпаведная ТР МС, але па факце якая знаходзіцца на ніжняй мяжы дапушчальнай якасці.

Што рабіць спажыўцу: практычнае кіраўніцтва ад «ДАСЦ Інспектара»

Не варта ўпадаць у паніку і цалкам адмаўляцца ад расійскіх прысмакаў. Сярод іх ёсць шмат годных прадуктаў. Галоўнае — падыходзіць да выбару свядома. Вось некалькі простых крокаў:

1. Уважліва чытайце склад. Гэта галоўнае правіла. Шукайце ў спісе дыяксід тытану (E171). Калі бачыце фармулёўкі «тлушч кандытарскі», «заменнік алею какава», «алеі раслінныя рафінаваныя дэзадараваныя» без удакладнення, якія менавіта — гэта амаль заўсёды азначае наяўнасць пальмавага алею. Чым карацейшы і зразумелейшы склад, тым лепш.
2. Шукайце маркіроўку ДАСЦ. Калі на ўпакоўцы пазначаны ДАСЦ, гэта добры знак. Ён гарантуе, што вытворца прытрымліваўся класічнай, праверанай рэцэптуры. Калі пазначаны ТУ — вывучыце склад з падвоенай увагай.
3. Аддавайце перавагу вядомым брэндам. Буйныя расійскія фабрыкі з доўгай гісторыяй («Чырвоны Кастрычнік», «Бабаеўскі», «Рот Фронт») даражаць сваёй рэпутацыяй і, як правіла, падтрымліваюць стабільную якасць, блізкую да беларускіх аналагаў. Рызыкі вышэй пры куплі прадукцыі малавядомых рэгіянальных вытворцаў.
4. Выкарыстоўвайце сучасныя інструменты. Не заўсёды ёсць час стаяць ля паліцы і ўчытвацца ў дробны шрыфт. Тут на дапамогу прыходзіць наш сэрвіс. Проста адсканіруйце штрых-код тавару ў дадатку «ДАСЦ Інспектар». Вы імгненна атрымаеце інфармацыю пра вытворцу, даведаецеся, ці адпавядае прадукт заяўленаму стандарту (ДАСЦ або ТУ), і зможаце азнаёміцца з водгукамі іншых карыстальнікаў. Гэта самы хуткі спосаб адсеяць сумніўныя тавары.

Выбар за вамі, але ён павінен быць свядомым

Рынак прысмакаў — гэта поле бітвы за ўвагу і кашалёк пакупніка. І ў гэтай бітве не ўсе гуляюць па сумленных правілах. Розніца ў падыходах да стандартызацыі і кантролю якасці сапраўды робіць беларускія прысмакі ў сярэднім больш прадказальнымі і бяспечнымі. Гэта не значыць, што ўсе расійскія цукеркі дрэнныя, але верагоднасць натрапіць на прадукт з непажаданымі кампанентамі ў складзе, на жаль, вышэй.

Ваша здароўе — у вашых руках. Не давярайце слепа яркай упакоўцы і рэкламным слоганам. Трацьце хвіліну на вывучэнне этыкеткі або некалькі секунд на сканіраванне штрых-кода праз «ДАСЦ Інспектар». Гэты просты крок дапаможа вам зрабіць інфармаваны выбар і атрымліваць асалоду ад сапраўды якасных і бяспечных прысмакаў. Ешце салодкае з розумам і задавальненнем!

Часта задаваныя пытанні

Чаму расійскія прысмакі выклікаюць асцярогі ў беларускіх спажыўцоў?

У некаторых расійскіх кандытарскіх вырабах былі выяўлены кампаненты, якія лічацца даказана або патэнцыйна канцэрагеннымі. Гэта выклікае трывогу, улічваючы папулярнасць расійскіх прысмакаў на беларускім рынку.

Што такое канцэрагены і чаму яны небяспечныя?

Канцэрагены — гэта рэчывы, якія могуць выклікаць або спрыяць развіццю ракавых захворванняў. Іх прысутнасць у харчовых прадуктах выклікае сур'ёзныя асцярогі для здароўя.

Ці існуюць адрозненні ў стандартах бяспекі паміж беларускімі і расійскімі прысмакамі?

Нягледзячы на агульную эканамічную прастору і адзіныя тэхнічныя рэгламенты, могуць існаваць адрозненні ў фактычным складзе і выкарыстоўваемых дадатках, што і прыводзіць да адрозненняў у бяспецы прадукцыі.

Як спажыўцу адрозніць бяспечныя прысмакі ад патэнцыйна небяспечных?

Неабходна ўважліва вывучаць склад прадукту на этыкетцы, звяртаючы ўвагу на наяўнасць сумніўных дабавак. Перавагу варта аддаваць прадукцыі вядомых беларускіх вытворцаў, якія зарэкамендавалі сябе якасцю.

Якія канкрэтна дабаўкі ў расійскіх прысмаках могуць быць канцэрагеннымі?

У артыкуле ўказваецца на выяўленне кампанентаў з даказаным або патэнцыйна канцэрагенным дзеяннем. Для дакладнай інфармацыі пра канкрэтныя дабаўкі варта вывучаць склад канкрэтных кандытарскіх вырабаў.

{ "@context": "https://schema.org", "@type": "FAQPage", "mainEntity": [ { "@type": "Question", "name": "Чаму расійскія прысмакі выклікаюць асцярогі ў беларускіх спажыўцоў?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "У некаторых расійскіх кандытарскіх вырабах былі выяўлены кампаненты, якія лічацца даказана або патэнцыйна канцэрагеннымі. Гэта выклікае трывогу, улічваючы папулярнасць расійскіх прысмакаў на беларускім рынку." } }, { "@type": "Question", "name": "Што такое канцэрагены і чаму яны небяспечныя?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Канцэрагены — гэта рэчывы, якія могуць выклікаць або спрыяць развіццю ракавых захворванняў. Іх прысутнасць у харчовых прадуктах выклікае сур'ёзныя асцярогі для здароўя." } }, { "@type": "Question", "name": "Ці існуюць адрозненні ў стандартах бяспекі паміж беларускімі і расійскімі прысмакамі?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Нягледзячы на агульную эканамічную прастору і адзіныя тэхнічныя рэгламенты, могуць існаваць адрозненні ў фактычным складзе і выкарыстоўваемых дадатках, што і прыводзіць да адрозненняў у бяспецы прадукцыі." } }, { "@type": "Question", "name": "Як спажыўцу адрозніць бяспечныя прысмакі ад патэнцыйна небяспечных?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Неабходна ўважліва вывучаць склад прадукту на этыкетцы, звяртаючы ўвагу на наяўнасць сумніўных дабавак. Перавагу варта аддаваць прадукцыі вядомых беларускіх вытворцаў, якія зарэкамендавалі сябе якасцю." } }, { "@type": "Question", "name": "Якія канкрэтна дабаўкі ў расійскіх прысмаках могуць быць канцэрагеннымі?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "У артыкуле ўказваецца на выяўленне кампанентаў з даказаным або патэнцыйна канцэрагенным дзеяннем. Для дакладнай інфармацыі пра канкрэтныя дабаўкі варта вывучаць склад канкрэтных кандытарскіх вырабаў." } } ] }