Бензол у расійскіх напоях: схаваная пагроза лейкеміі?

Бензол у расійскіх напоях: схаваная пагроза лейкеміі?

Ці задумваліся вы, што ў вашай любімай газіроўцы, соку ці халодным гарбаце можа хавацца нешта значна больш небяспечнае, чым залішняя колькасць цукру? Гаворка ідзе пра бензол — вядомы канцераген, які пры пэўных умовах можа ўтварацца ў напоях. Асабліва гэта актуальна для беларускіх спажыўцоў, бо на наш рынак паступае велізарная колькасць прадукцыі з Расіі, дзе стандарты і кантроль за вытворчасцю могуць адрознівацца.

Гэтая праблема не новая, але застаецца надзвычай актуальнай. Сусветныя даследаванні рэгулярна выяўляюць факты перавышэння дапушчальных нормаў бензолу ў розных напоях. А паколькі многія з іх потым аказваюцца на паліцах беларускіх крам, рызыка для здароўя нашых грамадзян становіцца цалкам рэальным. Як жа засцерагчы сябе і сваю сям'ю ад патэнцыйнай пагрозы лейкеміі і іншых сур'ёзных захворванняў?

У гэтым экспертным артыкуле мы разбярэмся, што такое бензол, як ён з'яўляецца ў напоях, якія нормы дзейнічаюць у Беларусі і свеце, а галоўнае — дамо практычныя парады, як спажыўцу зрабіць усвядомлены выбар і куды звярнуцца ў выпадку сумневаў. Наша мэта — прадаставіць вам максімальна поўную і карысную інфармацыю, каб вы маглі абараніць сваё здароўе.

Што такое бензол і чаму ён небяспечны?

Бензол — гэта арганічнае хімічнае злучэнне, якое ў чыстым выглядзе ўяўляе сабой бясколерную вадкасць з характэрным салодкім пахам. Ён шырока выкарыстоўваецца ў прамысловасці як растваральнік і сыравіна для вытворчасці пластмас, гумы, фарбавальнікаў і іншых хімічных рэчываў. Аднак яго прысутнасць у харчовых прадуктах, асабліва ў напоях, надзвычай непажадана.

Міжнародныя арганізацыі, такія як Сусветная арганізацыя аховы здароўя (СААЗ) і Агенцтва па ахове навакольнага асяроддзя ЗША (EPA), класіфікуюць бензол як даказаны канцераген для чалавека. Гэта азначае, што нават малыя дозы бензолу пры працяглым уздзеянні могуць значна павялічваць рызыку развіцця анкалагічных захворванняў. У першую чаргу, бензол асацыюецца з павышаным рызыкай развіцця лейкеміі (раку крыві), а таксама можа ўплываць на касцяны мозг, выклікаючы апластычную анемію.

Акрамя канцерагеннага дзеяння, бензол з'яўляецца таксічным рэчывам, якое можа негатыўна ўплываць на нервовую сістэму, выклікаючы галавакружэнне, млоснасць і галаўны боль. Пры хранічным уздзеянні могуць назірацца парушэнні імуннай сістэмы і рэпрадуктыўнай функцыі. Менавіта таму кантроль за яго утрыманнем у харчовых прадуктах так важны.

Як бензол трапляе ў напоі? Вытокі праблемы

Бензол не дадаецца ў напоі наўмысна. Ён утвараецца ў выніку хімічнай рэакцыі паміж двума распаўсюджанымі харчовымі дадаткамі: бензаатамі (кансерванты, такія як бензаат натрыю E211, бензаат калію E212, бензаат кальцыю E213) і аскарбінавай кіслатой (вітамін C, антыаксідант E300).

Гэтая рэакцыя каталізуецца некалькімі фактарамі:

• Нагрэванне: Высокія тэмпературы, асабліва пры пастэрызацыі або захоўванні ў гарачых умовах, паскараюць утварэнне бензолу.
• Уздзеянне святла: Прамыя сонечныя прамяні або працяглае знаходжанне пад яркім штучным асвятленнем таксама спрыяюць рэакцыі.
• Працяглае захоўванне: Чым даўжэй напой захоўваецца, асабліва пры неаптымальных умовах, тым вышэй верагоднасць утварэння бензолу.
• Нізкі pH: Кіслае асяроддзе, характэрнае для многіх безалкагольных напояў, сокаў і энергетыкаў, таксама спрыяе гэтай рэакцыі.
• Наяўнасць іёнаў металаў: Сляды жалеза або медзі ў складзе напою могуць выступаць у ролі каталізатараў.

Вытворцы выкарыстоўваюць бензааты для прадухілення росту цвілі, дрожджаў і бактэрый, а аскарбінавую кіслату — для абароны ад акіслення і паляпшэння смаку. Гэтыя дадаткі паасобку бяспечныя і дазволены да выкарыстання ў харчовай прамысловасці. Аднак іх супольнае прымяненне пры пэўных умовах стварае патэнцыйны рызыку. Асаблівую ўвагу варта звяртаць на напоі з працяглым тэрмінам захоўвання, якія могуць падвяргацца ўздзеянню святла і цяпла на розных этапах лагістыкі і продажу.

Беларускія і міжнародныя стандарты: што кажуць нормы?

У свеце няма адзінага стандарту па ўтрыманні бензолу ў безалкагольных напоях, што стварае пэўныя складанасці для трансгранічнага гандлю і кантролю. Аднак існуюць арыенціры і рэкамендацыі:

• ЗША (FDA): Для бутэляванай вады ўстаноўлены ліміт у 5 частак на мільярд (ppb). Для безалкагольных напояў няма строгага абавязковага ліміту, але індустрыя імкнецца мінімізаваць утрыманне бензолу і часта арыентуецца на той жа ўзровень.
• Еўрапейскі Саюз: Таксама няма спецыфічнага ліміту для безалкагольных напояў, але дзейнічаюць агульныя прынцыпы бяспекі харчовых прадуктаў, якія патрабуюць, каб прадукты не ўяўлялі рызыкі для здароўя. Рэкамендацыі ЕС заклікаюць вытворцаў да зніжэння ўтрымання бензолу.
• Сусветная арганізацыя аховы здароўя (СААЗ): Вызначае бензол як канцераген і рэкамендуе максімальна магчымае зніжэнне яго прысутнасці ў харчовых прадуктах.

Што тычыцца Беларусі, мы з'яўляемся часткай Еўразійскага эканамічнага саюза (ЕАЭС), і на нашай тэрыторыі дзейнічаюць тэхнічныя рэгламенты ЕАЭС. У прыватнасці, ТР ЕАЭС 021/2011 «Аб бяспецы харчовай прадукцыі» і ТР ЕАЭС 022/2011 «Харчовая прадукцыя ў частцы яе маркіроўкі» устанаўліваюць агульныя патрабаванні да бяспекі і якасці прадуктаў, а таксама да іх складу і маркіроўкі.

Важна адзначыць, што ў гэтых рэгламентах прамога і спецыфічнага нарматыву па ўтрыманні бензолу ў безалкагольных напоях няма. Аднак гэта не азначае адсутнасці кантролю. Прадукцыя павінна быць бяспечнай, і вытворца абавязаны гарантаваць гэта. Ацэнка бяспекі праводзіцца па комплексе паказчыкаў, і наяўнасць канцерагенаў, нават у невялікіх колькасцях, можа стаць падставай для вываду партыі з абароту. Дзяржаўны камітэт па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь (Дзяржстандарт) і Міністэрства аховы здароўя РБ ажыццяўляюць нагляд за выкананнем гэтых патрабаванняў.

Паколькі многія расійскія напоі вырабляюцца па ўласных Тэхнічных умовах (ТУ) або ГОСТах РФ, якія могуць не заўсёды ўлічваць усе нюансы ўтварэння бензолу, спажыўцу важна быць пільным. Беларускія лабараторыі праводзяць выбарачныя праверкі, але ахапіць увесь аб'ём імпартнай прадукцыі немагчыма.

Гучныя выпадкі і даследаванні: сусветны вопыт і беларуская рэальнасць

Праблема бензолу ў напоях не з'яўляецца тэарэтычнай. У сярэдзіне 2000-х гадоў у ЗША і Вялікабрытаніі выбухнуў буйны скандал, калі незалежныя даследаванні і праверкі дзяржаўных органаў, такіх як FDA, выявілі перавышэнне нормаў бензолу ў шэрагу папулярных безалкагольных напояў, уключаючы прадукцыю вядомых сусветных брэндаў. Некаторыя кампаніі былі вымушаныя адклікаць партыі тавараў і змяніць рэцэптуру, каб выключыць супольнае выкарыстанне бензаатаў і аскарбінавай кіслаты.

Напрыклад, у 2005 годзе ў Вялікабрытаніі Агенцтва па харчовых стандартах (FSA) выявіла перавышэнне дапушчальных узроўняў бензолу ў шэрагу напояў. У выніку гэтага і наступных расследаванняў многія вытворцы перафармулявалі свае прадукты, каб пазбегнуць утварэння канцерагену.

У Расіі і Беларусі адкрытых гучных скандалаў, звязаных менавіта з бензолам у напоях, у апошнія гады было значна менш. Гэта можа быць звязана як з меншым аб'ёмам незалежных даследаванняў, так і з адрозненнямі ў сістэме кантролю і інфармавання грамадскасці. Аднак гэта не гарантуе поўнай адсутнасці праблемы. Улічваючы, што ў вытворчасці расійскіх напояў актыўна выкарыстоўваюцца тыя ж кансерванты і антыаксіданты, што і ва ўсім свеце, а ўмовы захоўвання і транспарціроўкі не заўсёды ідэальныя, патэнцыйны рызыка захоўваецца.

Спажывец у Беларусі часта не мае доступу да вынікаў лабараторных аналізаў канкрэтных партый напояў, што робіць усвядомлены выбар яшчэ больш складаным. Менавіта таму важна ведаць, на што звяртаць увагу пры куплі.

Што рабіць спажыўцу: як абараніць сябе і блізкіх?

Абараніць сябе ад патэнцыйнага рызыкі можна, прытрымліваючыся некалькіх простых правілаў:

1. Уважліва чытайце этыкеткі. Шукайце на ўпакоўцы інгрэдыенты: бензаат натрыю (E211), бензаат калію (E212), бензаат кальцыю (E213). Калі вы бачыце адзін з гэтых кансервантаў у спалучэнні з аскарбінавай кіслатой (E300), варта ставіцца да такога напою з асцярожнасцю.
2. Выбірайце альтэрнатывы. Аддавайце перавагу напоям, у складзе якіх адсутнічаюць пералічаныя камбінацыі дадаткаў. Гэта могуць быць свежавыціснутыя сокі, натуральныя марсы, звычайная або мінеральная вада.
3. Правільнае захоўванне. Пазбягайце куплі напояў, якія доўга захоўваліся на святле або ў цяпле (напрыклад, на адкрытых вітрынах пад прамымі сонечнымі прамянямі). Пасля куплі захоўвайце напоі ў прахалодным, цёмным месцы, напрыклад, у халадзільніку або кладоўцы.
4. Скароціце спажыванне. Цалкам адмовіцца ад газіроўкі або сокаў складана, але можна скараціць іх спажыванне. Не ўжывайце адзін і той жа тып напою ад аднаго вытворцы штодня. Разнастайнасць зніжае патэнцыйнае назапашванне шкодных рэчываў.
5. Задавайце пытанні і паведамляйце пра падазрэнні. Калі ў вас ёсць падазрэнні адносна якасці прадукту або вы выявілі неадпаведнасць на этыкетцы, звяртайцеся ў мясцовыя органы па абароне правоў спажыўцоў (напрыклад, у Дзяржстандарт або Мінздароўя). Чым больш будзе такіх зваротаў, тым вышэй верагоднасць правядзення праверак і ўзмацнення кантролю.

Усвядомлены выбар — гэта ваша галоўная абарона. Не спадзявайцеся сляпа на маркіроўку «ГОСТ» або «ТУ», бо яны не заўсёды гарантуюць адсутнасць рызык, звязаных з хімічнымі рэакцыямі. Важна быць інфармаваным і ўважлівым пакупніком.

Праблема бензолу ў напоях — гэта яскравы прыклад таго, як звычайныя харчовыя дадаткі, узаемадзейнічаючы адзін з адным, могуць ствараць схаваную пагрозу для здароўя. Нягледзячы на адсутнасць прамых гучных скандалаў у Беларусі, рызыка для спажыўцоў захоўваецца з-за імпарту прадукцыі і асаблівасцей яе вытворчасці і захоўвання. Ваша пільнасць і веданне складу прадуктаў — ключ да бяспекі.

ГОСТ Інспектар — ваш надзейны памочнік у свеце якасці прадуктаў. Выкарыстоўвайце наш партал для праверкі тавараў па штрых-кодзе, вывучэння стандартаў і атрымання актуальнай інфармацыі. Абараніце сябе і сваю сям'ю, робячы ўсвядомлены выбар кожны дзень. Мы імкнемся прадаставіць вам усе інструменты для таго, каб вы маглі быць упэўнены ў бяспецы таго, што купляеце і ўжываеце.