Беларускія стандарты якасці: чаму яны больш строгія за расійскія?

Беларускія стандарты якасці: чаму яны больш строгія за расійскія?

Фраза «беларускае — значыць якаснае» даўно стала аксіёмай для многіх спажыўцоў не толькі ў самой Беларусі, але і за яе межамі. Смятана, у якой стаіць лыжка, каўбаса з «тым самым» смакам з дзяцінства, згушчонка без раслінных тлушчаў — гэтыя вобразы трывала асацыююцца з прадуктамі, вырабленымі пад знакам «Зроблена ў Беларусі». Але што за гэтым стаіць: умелы маркетынг, настальгія ці рэальныя, дакументальна замацаваныя патрабаванні да якасці?

На паліцах магазінаў мы бачым тавары, зробленыя па ДАСТ, СТБ, ТУ. Для радавога пакупніка гэта проста набор літар. Аднак за імі хаваюцца розныя падыходы да сыравіны, рэцэптуры і бяспекі. Асабліва востра пытанне паўстае, калі побач ляжаць, здавалася б, аднолькавыя прадукты — адзін беларускай вытворчасці, другі — расійскай. Часта аказваецца, што беларускі аналаг, выраблены па нацыянальным стандарце СТБ, мае больш строгія патрабаванні, чым яго «сусед» па паліцы, зроблены па міждзяржаўным ДАСТ, які дзейнічае ў Расіі.

Давайце без эмоцый і патрыятычных лозунгаў разбярэмся, у чым насамрэч розніца паміж беларускімі і расійскімі стандартамі, на канкрэтных прыкладах самых папулярных прадуктаў. Гэты артыкул — ваш гід па свеце стандартызацыі, які дапаможа рабіць усвядомлены выбар кожны дзень.

СТБ vs ДАСТ: У чым фундаментальная розніца?

Для пачатку разбярэмся ў тэрміналогіі. ДАСТ — гэта міждзяржаўны стандарт, які выкарыстоўваецца ў краінах СНД, уключаючы Расію і Беларусь. Ён устанаўлівае агульныя патрабаванні. СТБ — гэта дзяржаўны стандарт Рэспублікі Беларусь, які дзейнічае толькі на тэрыторыі нашай краіны. І тут пачынаецца самае цікавае.

Беларусь, як член Еўразійскага эканамічнага саюза (ЕАЭС), абавязана выконваць агульныя Тэхнічныя рэгламенты Мытнага саюза (ТР МС). Яны ўстанаўліваюць мінімальна неабходныя патрабаванні бяспекі для ўсіх прадуктаў на рынку ЕАЭС. Аднак кожная краіна мае права ўводзіць уласныя, больш строгія нацыянальныя стандарты, калі яны не супярэчаць ТР МС. Беларусь актыўна карыстаецца гэтым правам.

Такім чынам, атрымліваецца шматузроўневая сістэма. Ёсць базавы ўзровень бяспекі (ТР МС), ёсць агульны стандарт для краін СНД (ДАСТ), і ёсць нацыянальны стандарт (СТБ), які часцяком дэталізуе і ўзмацняе патрабаванні ДАСТ. Вытворца ў Беларусі можа выбраць, па якім стандарце працаваць, але для многіх знакавых прадуктаў дзяржава захавала і падтрымлівае менавіта жорсткія нормы СТБ.

Малочныя рэкі: чаму беларускае малако і масла — эталон?

Малочная прадукцыя — візітная картка Беларусі. І тут розніца ў стандартах бачная няўзброеным вокам. Ключавое адрозненне крыецца ў патрабаваннях да зыходнай сыравіны — каровінага малака.

Напрыклад, беларускі стандарт СТБ 1598-2006 «Малако каровіна сырое. Тэхнічныя ўмовы» традыцыйна прад'яўляў больш жорсткія патрабаванні да сортнасці малака. Колькасць саматычных клетак (паказчык здароўя каровы) і бактэрыяльная абсемяненнасць (КМАФАнМ) для гатунку «экстра» і вышэйшага гатунку ў Беларусі былі больш строгімі, чым у аналагічным расійскім ДАСТ 31449-2013. З лепшай сыравіны прасцей зрабіць якасны канчатковы прадукт — ад пітнога малака да сыру.

Сметанковае масла і згушчонка

Класічны прыклад — сметанковае масла. Беларускія стандарты, напрыклад, на масла «Сялянскае», гістарычна не дапускалі выкарыстання ніякіх раслінных тлушчаў. Гэта павінна быць масла, зробленае на 100% з малочных вяршкоў. У той час як на расійскім рынку часцей можна сустрэць спрэды або алейныя прадукты, дзе частка малочнага тлушчу заменена на больш танны раслінны, што па ДАСТ дапушчальна, але патрабуе адпаведнай маркіроўкі.

Тое ж датычыцца і легендарнай згушчонкі. Беларускі стандарт на «Малако цэльнае згушчанае з цукрам» строга рэгламентуе склад: толькі нармалізаванае малако і цукар. Выкарыстанне сухога малака або немалочных тлушчаў для такой прадукцыі па СТБ недапушчальна, у той час як некаторыя расійскія ДАСТ і асабліва ТУ (Тэхнічныя ўмовы) могуць даваць вытворцам больш свабоды ў патанненні рэцэптуры.

Мясное пытанне: колькі мяса ў беларускай каўбасе?

Яшчэ адна катэгорыя, дзе беларускія стандарты трымаюць марку, — мясная прадукцыя. Усе памятаюць знакамітую «Доктарскую» каўбасу або тушонку з ялавічыны вышэйшага гатунку.

У каўбасных вырабах ключавы паказчык — масавая доля мышачнай тканкі. ДАСТы падзяляюць каўбасы на катэгорыі (А, Б, В, Г) у залежнасці ад гэтага паказчыка. Катэгорыя А — самая высокая (больш за 60% мышачнай тканкі). Беларускія СТБ на папулярныя гатункі каўбас («Доктарская», «Малочная») часта ўстанаўліваюць не толькі ніжнюю планку па ўтрыманні мяса, але і строгую рэцэптуру, перанятую яшчэ з савецкіх часоў, абмяжоўваючы выкарыстанне заменнікаў, такіх як соевы бялок або мяса механічнай абвалкі.

Эталонная тушонка

Беларуская тушонка — прадмет гонару. Параўноўваем патрабаванні. Па ДАСТ 32125-2013 «Кансервы мясныя. Мяса тушанае» масавая доля мяса і тлушчу для ялавічыны вышэйшага гатунку павінна быць не менш за 58%. У той жа час, беларускія вытворцы, якія працуюць па сваіх строгіх рэцэптурах, часта закладваюць больш мяса, што можна праверыць па інфармацыі на этыкетцы. Менавіта гэтая «сумленная» закладка і забяспечвае той самы насычаны смак.

Кансерванты і дабаўкі: мінімалізм па-беларуску

Агульныя правілы выкарыстання харчовых дабавак (фарбавальнікаў, кансервантаў, узмацняльнікаў смаку) рэгулююцца Тэхнічным рэгламентам ТР МС 029/2012 «Патрабаванні бяспекі харчовых дабавак, араматызатараў і тэхналагічных дапаможных сродкаў». Ён адзіны для ўсіх краін ЕАЭС.

Аднак і тут ёсць нюансы. Нацыянальныя стандарты СТБ на асобныя віды прадукцыі, асабліва на дзіцячае харчаванне, могуць уводзіць дадатковыя абмежаванні. Напрыклад, СТБ на дзіцячыя сокі або пюрэ можа цалкам забараняць выкарыстанне штучных фарбавальнікаў і кансервантаў, нават тых, што фармальна дазволены агульным тэхрэгламентам. Беларускі падыход часта схіляецца да «чыстай этыкеткі» — максімальна простага і зразумелага складу без лішняй «хіміі».

Што рабіць спажыўцу: як праверыць якасць?

Тэорыя — гэта добра, але як прымяніць гэтыя веды ў магазіне? Вось некалькі практычных крокаў, якія дапамогуць вам выбраць сапраўды якасны прадукт.

• Чытайце маркіроўку стандарту. Першае, на што варта звярнуць увагу, — гэта абрэвіятура на ўпакоўцы. Надпіс «СТБ» часцей за ўсё сведчыць аб прытрымліванні строгіх нацыянальных нормаў. «ДАСТ» — таксама добры знак, але варта памятаць пра магчымыя адрозненні. А вось «ТУ» (Тэхнічныя ўмовы) азначае, што прадукт зроблены па ўласным стандарце прадпрыемства, які можа быць як больш строгім, так і мякчэйшым за ДАСТ.
• Вывучайце склад. Чым карацейшы і зразумелейшы склад — тым лепш. У малочных прадуктах шукайце «нармалізаванае малако», «вяршкі», пазбягайце «заменнікаў малочнага тлушчу». У мясных — глядзіце на катэгорыю і адсутнасць у складзе інгрэдыентаў накшталт «мяса механічнай абвалкі» на першых пазіцыях.
• Не давярайце толькі назве. Прадукт можа называцца «Смятанка» або «Тварожок», але па факце быць смятанным або тварожным прадуктам з расліннымі тлушчамі. Сапраўдны прадукт будзе называцца «Смятана», «Тварог».
• Выкарыстоўвайце сучасныя інструменты. Трымаць у галаве ўсе нумары СТБ і ДАСТ немагчыма. Каб хутка атрымаць інфармацыю пра прадукт, скарыстайцеся парталам і дадаткам «ДАСТ Інспектар». Проста адсканіруйце штрых-код тавару камерай смартфона, і вы адразу ўбачыце, па якім стандарце ён выраблены, яго склад і асноўныя паказчыкі якасці. Гэта самы просты спосаб зрабіць інфармаваны выбар прама ля паліцы магазіна.

У выніку, сцвярджэнне аб больш высокай якасці беларускіх прадуктаў — гэта не міф. Яно заснавана на захаванні і развіцці сістэмы нацыянальных стандартаў (СТБ), якія па многіх крытычна важных параметрах (якасць сыравіны, рэцэптура, склад) сапраўды больш строгія за міждзяржаўныя ДАСТы. Гэта ўсвядомленая палітыка дзяржавы, накіраваная на падтрыманне рэпутацыі беларускіх тавараў.

Ваша сіла як спажыўца — у ведах. Чытайце этыкеткі, параўноўвайце склады і не лянуйцеся правяраць інфармацыю. Сканіруйце штрых-коды з дапамогай «ДАСТ Інспектара», каб ваш выбар заўсёды быў на карысць сапраўднай, сумленнай якасці.