Салодкая хлусня: кансерванты і цукразаменнікі ў расійскіх напоях

Уводзіны: Яркая этыкетка, сумніўны змест

Паліцы беларускіх крам стракацяць разнастайнасцю напояў з Расіі. Яркія бутэлькі з абяцаннямі «таго самага смаку» з дзяцінства ці, наадварот, «нуля калорый» прыцягваюць увагу і кашалёк. Кошт часцяком ніжэйшы, чым у айчынных ці еўрапейскіх аналагаў. Але што хаваецца за гэтай даступнасцю? Чаму ліманад, набыты сёння, можа захоўвацца да наступнага лета, захоўваючы прыкрасную слодыч?

Адказ просты, але непрыемны: натуральныя і дарагія кампаненты, у першую чаргу цукар, масава замяняюцца таннымі сінтэтычнымі аналагамі. Вытворцы ў пагоні за зніжэннем сабекошту і павелічэннем тэрмінаў прыдатнасці актыўна выкарыстоўваюць цэлы арсенал падсалодвальнікаў і кансервантаў. Для беларускага спажыўца, які прывык да строгіх стандартаў, такі склад можа стаць непрыемным сюрпрызам. Давайце разбярэмся, што менавіта мы п'ём і як адрозніць якасны прадукт ад хімічнага кактэйлю.

Чаму цукар знікае з этыкетак?

Галоўная прычына — эканоміка. Цукар — сыравіна, кошт якой залежыць ад ураджаю і рыначнай кан'юнктуры. Сінтэтычныя падсалодвальнікі, такія як аспартам (E951) ці ацэсульфам калію (E950), у сотні разоў саладзейшыя за цукар. Для дасягнення патрэбнага ўзроўню слодычы іх патрабуецца мізэрная колькасць, што радыкальна зніжае кошт вытворчасці. Для вытворцы выгада відавочная: менш выдаткаў — большая маржа.

Другая прычына — маркетынг. Трэнд на здаровы лад жыцця і адмова ад «пустых калорый» прымушае вытворцаў шукаць альтэрнатывы. Надпісы «Без цукру», «0 калорый», «Light» на этыкетцы ствараюць ілюзію карыснага прадукту. Спажывец думае, што клапоціцца пра фігуру, але на справе проста мяняе адзін кампанент на іншы, часцяком куды больш спрэчны з пункту гледжання ўплыву на арганізм. Замест зразумелага вугляводу ён атрымлівае рэчыва, якое не нясе энергетычнай каштоўнасці, але можа ўплываць на метабалізм і мікрафлору кішэчніка.

Самыя папулярныя «Е-шкі»: сустракаем у расійскіх ліманадах

Давайце прыгледзімся да канкрэтных дабавак, якія часцей за ўсё сустракаюцца ў складзе газаваных напояў і сокаутрымліваючых прадуктаў з РФ. Вытворцы рэдка выкарыстоўваюць адзін падсалодвальнік, аддаючы перавагу сумесям — так удаецца замаскіраваць спецыфічныя прысмакі кожнага рэчыва і дасягнуць эфекту, максімальна падобнага на цукар.

Аспартам (E951) і Ацэсульфам калію (E950): салодкая парачка

Гэта самы распаўсюджаны тандэм. Аспартам прыкладна ў 200 разоў саладзейшы за цукар, а ацэсульфам К — у 180-200 разоў. Разам яны ствараюць профіль слодычы, які многія вытворцы лічаць аптымальным. Аднак бяспека аспартаму да гэтага часу з'яўляецца прадметам навуковых спрэчак. Некаторыя даследаванні звязваюць яго рэгулярнае ўжыванне з галаўнымі болямі, алергічнымі рэакцыямі і нават больш сур'ёзнымі рызыкамі пры доўгатэрміновым спажыванні. Важна ведаць, што пры награванні вышэй за 30°C аспартам распадаецца з утварэннем метанолу і фармальдэгіду — таксічных рэчываў. Захоўваць напоі з ім на сонцы дакладна не варта.

Цыкламат натрыю (E952): забаронены ў ЗША, дазволены ў нас

Гэты падсалодвальнік, які саладзейшы за цукар у 30-50 разоў, мае цікавую гісторыю. З 1969 года ён забаронены для выкарыстання ў харчовай прамысловасці ў ЗША з-за даследаванняў, якія паказалі сувязь яго ўжывання з ракам мачавога пузыра ў пацукоў. У Еўрапейскім саюзе і краінах Мытнага саюза, уключаючы Беларусь і Расію, ён дазволены, але з агаворкамі па сутачнай норме спажывання. Наяўнасць у складзе напою цыкламату натрыю (E952) — сур'ёзная нагода задумацца, ці варта яго купляць, асабліва для дзяцей.

Вечная свежасць: за кошт чаго?

Другі слуп сучаснай вытворчасці напояў — кансерванты. Без іх прадукт, які змяшчае ваду і вугляводы, хутка стане асяроддзем для размнажэння бактэрый і цвілі. Але і тут вытворцы выбіраюць найбольш танныя і эфектыўныя варыянты, не заўсёды самыя бяспечныя.

Бензаат натрыю (E211): абаронца ад цвілі з пабочнымі эфектамі

Бензаат натрыю — адзін з самых папулярных і танных кансервантаў. Ён эфектыўна падаўляе рост дрожджаў і цвілевых грыбоў. Галоўная небяспека крыецца ў яго ўзаемадзеянні з аскарбінавай кіслатой (вітамінам C), якую часта дадаюць у напоі ў якасці антыакісляльніка. Пры пэўных умовах (наяўнасць іонаў металаў, уздзеянне святла і цяпла) гэтая рэакцыя можа прыводзіць да ўтварэння бензолу — моцнага канцэрагену. Хоць яго канцэнтрацыі ў напоях звычайна невялікія, рэгулярнае спажыванне такога прадукту выклікае абгрунтаваныя апасенні.

Сарбат калію (E202): менш небяспечны, але не бяскрыўдны

Сарбат калію лічыцца больш мяккай альтэрнатывай бензаату. Ён таксама эфектыўна змагаецца з цвіллю і дрожджамі. У цэлым ён прызнаны бяспечным, аднак у людзей з павышанай адчувальнасцю можа выклікаць алергічныя рэакцыі, напрыклад, раздражненне скуры ці слізістых. Яго прысутнасць у складзе менш крытычная, але ўсё ж кажа пра тое, што перад вамі прадукт, разлічаны на вельмі доўгае захоўванне, а не на свежасць.

ДЭСТ супраць ТУ: гульня на карысць вытворцы

Пры выбары напою варта звяртаць увагу на стандарт, па якім ён выраблены. У Расіі, як і ў Беларусі, існуе дзве асноўныя сістэмы: ДЭСТ (міждзяржаўны стандарт) і ТУ (тэхнічныя ўмовы).

ДЭСТ — гэта жорсткі стандарт, які ўспадкаваў традыцыі савецкай харчовай прамысловасці. Напрыклад, класічны «Ліманад» па ДЭСТ 28188-2014 павінен быць прыгатаваны на цукровым сіропе. Выкарыстанне падсалодвальнікаў у такіх напоях не дапускаецца. Прадукцыя па ДЭСТу, як правіла, мае больш чысты склад і меншы тэрмін прыдатнасці.

ТУ — гэта ўнутраны стандарт прадпрыемства. Вытворца сам распрацоўвае рэцэптуру і прапісвае яе ў тэхнічных умовах. Менавіта ТУ развязваюць рукі для выкарыстання любых дазволеных харчовых дабавак: сумесяў падсалодвальнікаў, кансервантаў, араматызатараў, фарбавальнікаў. Пераважная большасць недарагіх расійскіх напояў з «хімічным» складам выраблены менавіта па ТУ.

Практычнае кіраўніцтва: як выбраць бяспечны напой

Узброіўшыся ведамі, можна рабіць усвядомлены выбар прама ля паліцы крамы. Вось некалькі простых правіл, якія дапамогуць вам купіць больш якасны прадукт:

• Чытайце склад да пакупкі. Правіла нумар адзін. Чым карацейшы і зразумелейшы спіс інгрэдыентаў, тым лепш. Словы «цукар», «цытрынавая кіслата», «натуральны араматызатар» выклікаюць больш даверу, чым «комплексная харчовая дабаўка-падсалодвальнік (цыкламат натрыю, ацэсульфам калію, аспартам, сахарын)» і «кансервант бензаат натрыю».
• Шукайце знак ДЭСТ. Гэта не стопрацэнтная гарантыя, але вельмі важкі аргумент на карысць прадукту. Напой, зроблены па ДЭСТу, з высокай верагоднасцю будзе ўтрымліваць цукар, а не яго заменнікі.
• Ацэньвайце тэрмін прыдатнасці. Напой на натуральнай сыравіне не можа захоўвацца 12 ці 18 месяцаў. Тэрмін прыдатнасці да 6 месяцаў — больш адэкватны паказчык.
• Пазбягайце «кіслотных» колераў. Ядавіта-зялёны, ярка-сіні ці пранізліва-аранжавы колер напою прама кажа пра наяўнасць сінтэтычных фарбавальнікаў (тартразін, «сонечны захад»), якія часта ідуць у пары з іншымі дабаўкамі.

Ваш інструмент кантролю — у вашым смартфоне

Паток тавараў з суседніх краін велізарны, і запомніць усе нюансы складаў і стандартаў немагчыма. Замест таго каб стаяць ля паліцы і ўчытвацца ў дробны шрыфт, даверце праверку тэхналогій. Сучасны спажывец павінен быць не толькі ўважлівым, але і добра аснашчаным.

Проста адсканіруйце штрых-код тавару з дапамогай дадатку «ДЭСТ Інспектар». Вы імгненна атрымаеце падрабязную інфармацыю пра прадукт, стандарт яго вытворчасці (ДЭСТ ці ТУ) і разбор складу з тлумачэннем кожнай харчовай дабаўкі. Гэта самы хуткі і надзейны спосаб зразумець, што менавіта вы збіраецеся купіць, і абараніць сябе і сваю сям'ю ад няякасных прадуктаў. Рабіце ўсвядомлены выбар, заснаваны на фактах, а не на яркай этыкетцы.