Пестыцыды ў расійскай садавіне: што хавае прыгожы выгляд?

Ідэальны яблык з сакрэтам: пра што маўчаць расійскія сады

Уявіце паліцу ў беларускім супермаркеце. Роўныя шэрагі глянцавых, румяных яблыкаў, адно да аднаго, нібы з карцінкі. Побач — буйныя, сакавітыя грушы. Часта на цэнніку пазначана краіна паходжання — Расія. Выглядаюць яны бездакорна, ці не праўда? Але гэтая ідэальнасць — вынік не толькі працы аграномаў, але і актыўнага прымянення хіміі. За бліскучай лупінай можа хавацца цэлы кактэйль з пестыцыдаў, рэшткі якіх мы з'ядаем разам з вітамінамі.

Расія — адзін з ключавых пастаўшчыкоў садавіны на наш рынак. Блізкасць лагістыкі і адзіная эканамічная прастора робяць гэтую прадукцыю даступнай і папулярнай. Аднак інтэнсіўная сельская гаспадарка ў нашага суседа, як і ва ўсім свеце, немагчыма без сродкаў абароны раслін. Пытанне не ў тым, прымяняюць іх ці не (прымяняюць амаль усюды), а ў тым, колькі рэшткавых рэчываў трапляе на наш стол. Давайце разбярэмся, што такое пестыцыды, як кантралюецца іх узровень у імпартнай садавіне і як просты спажывец можа засцерагчы сваю сям'ю.

Навошта хімія ў садзе: кароткі лікбез па пестыцыдах

Пестыцыды — гэта агульная назва хімічных рэчываў, якія выкарыстоўваюцца для барацьбы са шкоднікамі, хваробамі раслін і пустазеллем. Без іх сучасныя агракомплексы не змаглі б забяспечыць такія аб'ёмы ўраджаю і яго захаванасць пры транспарціроўцы. Іх можна падзяліць на некалькі асноўных груп:

• Інсектыцыды — змагаюцца з насякомымі-шкоднікамі (напрыклад, з пладажэркай, якая пакідае чарвівыя хады ў яблыках).
• Фунгіцыды — абараняюць расліны ад грыбковых захворванняў (паршы, мучністай расы), якія псуюць знешні выгляд і смак пладоў.
• Гербіцыды — знішчаюць пустазелле, якое канкурыруе з культурнымі раслінамі за ваду, святло і пажыўныя рэчывы.

Праблема ў тым, што гэтыя рэчывы могуць назапашвацца ў саміх пладах, асабліва ў лупіне. Пры парушэнні рэгламенту прымянення (перавышэнне дазіроўкі, апрацоўка незадоўга да збору ўраджаю) іх рэшткавая колькасць можа перавышаць бяспечныя нормы. Трапляючы ў арганізм чалавека, яны здольныя аказваць таксічнае дзеянне, выклікаць алергіі і пры доўгім назапашванні правакаваць больш сур'ёзныя захворванні.

Кантроль на мяжы і на прылаўку: як правяраюць садавіну

Беларусь і Расія ўваходзяць у Еўразійскі эканамічны саюз (ЕАЭС), што мае на ўвазе адзіныя санітарныя і фітасанітарныя нормы. Бяспека харчовай прадукцыі рэгулюецца Тэхнічным рэгламентам Мытнага саюза ТР МС 021/2011 «Аб бяспецы харчовай прадукцыі». У ім устаноўлены гранічна дапушчальныя ўзроўні (ГДУ) рэшткавых колькасцяў пестыцыдаў для кожнага віду садавіны.

Кантроль ажыццяўляецца ў некалькі этапаў. Па-першае, гэта фітасанітарны кантроль на мяжы, які праводзіць Галоўная дзяржаўная інспекцыя па насенняводстве, каранціне і абароне раслін. Па-другое, гэта выбарачныя праверкі прадукцыі ўжо ў гандлёвых сетках, якімі займаюцца цэнтры гігіены і эпідэміялогіі (санстанцыі). Лабараторыі правяраюць пробы на дзясяткі і нават сотні розных дзеючых рэчываў. Калі знаходзяць перавышэнне ГДУ, партыя вымаецца з продажу.

Аднак важна разумець: праверкі носяць выбарачны характар. Акрамя таго, нармуецца ўтрыманне кожнага асобнага рэчыва, але амаль не ўлічваецца іх сумарнае ўздзеянне.

«Кактэйльны эфект»: схаваная пагроза некалькіх пестыцыдаў

Адна з самых абмяркоўваемых праблем у сучаснай таксікалогіі — так званы «кактэйльны эфект». Уявіце, што ў адным яблыку знайшлі рэшткі пяці розных пестыцыдаў. Утрыманне кожнага з іх паасобку можа быць ніжэй за ўстаноўленую норму (ГДУ). Фармальна, такі прадукт лічыцца бяспечным. Але як гэтыя пяць рэчываў узаемадзейнічаюць адно з адным у арганізме чалавека?

Даследаванні паказваюць, што сумеснае дзеянне некалькіх хімічных злучэнняў можа ўзмацняць іх таксічнасць у разы. Гэты сінергетычны эфект пакуль слаба вывучаны і практычна не рэгулюецца заканадаўствам. Расійскія незалежныя даследаванні (напрыклад, Раскачаства) перыядычна выяўляюць у яблыках сляды 4-8, а часам і больш за 10 розных пестыцыдаў адначасова. Хай і ў малых дозах, але іх рэгулярнае паступленне ў арганізм — фактар рызыкі, які нельга ігнараваць.

Частыя «госці» ў расійскай садавіне

Сярод пестыцыдаў, якія часцей за ўсё выяўляюць у яблыках і грушах з інтэнсіўных садоў, можна вылучыць некалькі груп:

• Ціабендазол і імазаліл: фунгіцыды, якімі апрацоўваюць плады ўжо пасля збору ўраджаю для прадухілення гніення пры захоўванні і транспарціроўцы. Яны знаходзяцца пераважна на лупіне.
• Хлорпірыфас: інсектыцыд шырокага спектру дзеяння. У шэрагу краін (уключаючы ЕС) ён забаронены з-за даказанага негатыўнага ўплыву на развіццё нервовай сістэмы ў дзяцей. У ЕАЭС яго прымяненне пакуль дазволена, але з жорсткімі абмежаваннямі.
• Каптан, пірыметаніл: распаўсюджаныя фунгіцыды, якія выкарыстоўваюцца для барацьбы з паршой і іншымі хваробамі ў перыяд росту пладоў.

Што рабіць спажыўцу: практычнае кіраўніцтва па бяспецы

Не варта ўпадаць у паніку і цалкам адмаўляцца ад садавіны — іх карысць несумненная. Але некалькі простых правіл дапамогуць значна знізіць хімічную нагрузку на ваш арганізм.

1. Старанна мыйце. Гэта самае галоўнае правіла. Не проста спаласнуць пад струменем вады, а мыць цёплай вадой, пажадана з выкарыстаннем шчоткі. Гэта дазваляе выдаліць да 70-80% паверхневых пестыцыдаў, якімі апрацоўваюць плады для захоўвання.

2. Выкарыстоўвайце содавы раствор. Даследаванні паказваюць, што замочванне садавіны на 10-15 хвілін у слабым содавым растворы (1 чайная лыжка харчовай соды на 1 літр вады) дапамагае нейтралізаваць некаторыя віды хімікатаў больш эфектыўна, чым простая вада. Пасля замочвання абавязкова прамыйце садавіну чыстай вадой.

3. Здымайце лупіну. З яблыкаў, груш і іншай садавіны з шчыльнай лупінай лепш яе зрэзаць, асабліва калі вы даяце іх дзецям. Так, у лупіне шмат вітамінаў, але менавіта ў ёй і пад ёй канцэнтруецца максімальная колькасць рэшткавых пестыцыдаў. Гэта кампраміс паміж карысцю і бяспекай.

4. Аддавайце перавагу сезонным і мясцовым прадуктам. Чым даўжэй фрукт едзе да прылаўка і чым даўжэй ён павінен захоўвацца, тым больш верагодна, што яго апрацавалі кансервантамі. Купляючы беларускія сезонныя яблыкі, вы скарачаеце гэтую рызыку.

Інфармаванасць — ваш галоўны інструмент. Перш чым купіць упакаваную садавіну, звярніце ўвагу на інфармацыю аб вытворцы. Каб быць упэўненым у пастаўшчыку і ведаць стандарты, якім павінен адпавядаць тавар, выкарыстоўвайце дадатак «ДАСТ Інспектар». Проста адсканіруйце штрых-код на ўпакоўцы, каб атрымаць дадзеныя аб прадукце і яго адпаведнасці нормам. Веды — лепшая абарона ад няякасных тавараў.