Нітраты ў гародніне: хто даў «зялёнае святло»?

Расследаванне: «Зялёнае святло» нітратам? Правяраем якасць і бяспеку першых сезонных ягад і гародніны на рынках і ў крамах Беларусі.

Вясна ўступае ў свае правы, і разам з ёй на прылаўкі рынкаў і крам Беларусі паступае першая доўгачаканая прадукцыя – духмяныя клубніцы, хрумсткія агуркі, сакавітая рэдзька. Спажыўцы, згаладаўшыяся па свежых вітамінах пасля доўгай зімы, з радасцю раскупляюць гэтыя сезонныя прысмакі. Аднак за яркім выглядам і апетытным выглядам часам хаваюцца нябачныя пагрозы. Рэдакцыя «ДЭСТ Інспектар» вырашыла праверыць, наколькі бяспечныя першыя сезонныя гародніна і ягады, якія мы купляем, і з якімі рызыкамі можам сутыкнуцца.

Штогод з надыходам вяснова-летняга сезона ўзрастае занепакоенасць спажыўцоў наконт магчымага перавышэння дапушчальных норм утрымання нітратаў у свежай прадукцыі. Нітраты – гэта солі азотнай кіслаты, якія ў прыродзе з'яўляюцца натуральнымі кампанентамі глебы і неабходныя для росту раслін. Аднак празмернае ўнясенне азотных угнаенняў у глебу, асабліва пры вырошчванні ў закрытым грунце або ва ўмовах інтэнсіўнага земляробства, можа прывесці да назапашвання нітратаў у раслінах у колькасцях, якія перавышаюць бяспечныя для чалавека нормы. Наступствы такога злоўжывання могуць быць самымі разнастайнымі, ад лёгкіх недамаганняў да сур'ёзных парушэнняў здароўя.

Што мы знайшлі

1. Перавышэнне дапушчальных норм нітратаў: у ходзе лабараторных даследаванняў узораў клубніц, рэдзькі і агуркоў, набытых у розных гандлёвых кропках Мінска, былі выяўлены выпадкі ўтрымання нітратаў, якія перавышаюць устаноўленыя санітарныя нормы (СанПіН).
2. Адрозненні ў паказчыках: найбольшая колькасць нітратаў была зафіксавана ў прадукцыі, вырашчанай ва ўмовах цяпліц, што ўказвае на магчымае інтэнсіўнае прымяненне азотных угнаенняў.
3. Адсутнасць маркіроўкі: не заўсёды на прадукцыі была ўказана інфармацыя пра вытворцу і тэрміны прыдатнасці, што ўскладняе адсочванне паходжання тавару.
4. Нізкая дасведчанасць спажыўцоў: многія пакупнікі не дасведчаныя пра рызыкі, звязаныя з ужываннем прадуктаў з павышаным утрыманнем нітратаў, і пра спосабы іх вызначэння.

Механізмы назапашвання нітратаў: як гэта адбываецца?

Асноўнай прычынай назапашвання нітратаў у сельскагаспадарчай прадукцыі з'яўляецца некантралюемае або залішняе прымяненне азотных угнаенняў. Фермеры, імкнучыся атрымаць максімальны ўраджай у найкарацейшыя тэрміны, часта выкарыстоўваюць мінеральныя ўгнаенні без належнага ўліку патрэбаў раслін і асаблівасцей глебы. Асабліва гэта актуальна для ранняй гародніны і ягад, вырашчаных у цяпліцах. Ва ўмовах абмежаванага аб'ёму грунту і штучнага асвятлення расліны вымушаны паглынаць лішак пажыўных рэчываў, уключаючы азот, які затым трансфармуецца ў нітраты. Хуткасць засваення нітратаў раслінай залежыць ад многіх фактараў: асветленасці, тэмпературы, вільготнасці, стадыі развіцця расліны. Пры спрыяльных умовах для росту, але пры лішку азоту, расліны не паспяваюць перапрацаваць нітраты, і яны назапашваюцца ў тканінах.

Важную ролю адыгрывае і захаванне рэгламентаў унясення ўгнаенняў. Існуюць устаноўленыя нормы і тэрміны прымянення азотных угнаенняў, якія павінны ўлічваць фазу вегетацыі расліны. Перавышэнне дазіроўкі або ўнясенне ўгнаенняў непасрэдна перад зборам ураджаю значна павялічвае рызыку назапашвання нітратаў у канчатковай прадукцыі. На жаль, не ўсе вытворцы добрасумленна прытрымліваюцца гэтых рэкамендацый, арыентуючыся на імгненную выгаду.

Спажывецкія рызыкі: што такое нітраты і чаму яны небяспечныя?

Нітраты самі па сабе не з'яўляюцца высокатаксічнымі. Небяспека заключаецца ў іх здольнасці ў арганізме чалавека ператварацца ў нітрыты, а затым у нітразаміны – рэчывы, якія валодаюць канцэрагеннымі ўласцівасцямі. Нітрыты могуць звязвацца з гемаглабінам крыві, парушаючы транспарт кіслароду і выклікаючы так званую метгемаглабінемію. Асабліва ўразлівыя да гэтага дзеці да года, чый арганізм яшчэ не сфарміраваў неабходныя ферментныя сістэмы для нейтралізацыі нітрытаў. Сімптомы атручвання нітратамі могуць уключаць галаўны боль, слабасць, млоснасць, ваніты, дыярэю, а ў цяжкіх выпадках – сінюшнасць скурных пакроваў і ўдушша.

Доўгатэрміновае ўжыванне прадуктаў з павышаным утрыманнем нітратаў можа прывесці да хранічных захворванняў, паслаблення імунітэту, парушэнняў у працы шчытападобнай залозы і павышэння рызыкі развіцця анкалагічных захворванняў. Таму так важна кантраляваць утрыманне нітратаў у прадуктах, якія мы штодня ўжываем, асабліва ў свежай гародніне і ягадах, якія часта ядуць у сырым выглядзе.

Лабараторная праверка: як мы выяўлялі перавышэнні?

Для правядзення нашага расследавання былі адабраны ўзоры першай сезоннай клубніцы, рэдзькі і агуркоў з розных гандлёвых кропак Мінска: як буйных супермаркетаў, так і невялікіх рынкавых павільёнаў. Узоры былі дастаўлены ў акрэдытаваную лабараторыю, дзе былі праведзены выпрабаванні на ўтрыманне нітратаў з выкарыстаннем сучаснага абсталявання і згодна з дзеючымі методыкамі. Мы арыентаваліся на гранічна дапушчальныя канцэнтрацыі (ГДК), устаноўленыя санітарнымі нормамі і правіламі Рэспублікі Беларусь. Вынікі аналізу паказалі, што ў шэрагу выпадкаў утрыманне нітратаў у ягадах і гародніне перавышала ўстаноўленыя нормы ў 1,5-2 разы. Напрыклад, у некалькіх узорах клубніц ГДК было перавышана на 30%, а ў рэдзьцы – да 50%. Агуркі паказалі больш стабільныя вынікі, аднак і сярод іх былі выяўлены ўзоры з павышаным утрыманнем нітратаў.

Варта адзначыць, што не ўсе ўзоры паказалі перавышэнне. Частка прадукцыі адпавядала нормам, што сведчыць аб тым, што добрасумленныя вытворцы існуюць. Аднак наяўнасць нават адзінкавых выпадкаў перавышэння з'яўляецца падставай для занепакоенасці і патрабуе больш пільнай увагі з боку кантралюючых органаў і саміх спажыўцоў. Наш партал «ДЭСТ Інспектар» пастаянна адсочвае падобныя выпадкі, каб інфармаваць вас пра рэальны стан спраў на рынку.

Як гэта ўплывае на вас: схаваная пагроза ў вашай талерцы

Купля свежай, на першы погляд, бяспечнай гародніны і ягад можа абярнуцца сур'ёзнымі наступствамі для вашага здароўя і здароўя вашых блізкіх. Ужыванне прадуктаў з павышаным утрыманнем нітратаў, асабліва на рэгулярнай аснове, незаўважна падрывае ваш арганізм. Асабліва ўразлівыя дзеці, цяжарныя жанчыны і пажылыя людзі. У дзяцей могуць назірацца парушэнні стрававання, алергічныя рэакцыі, млявасць. У цяжарных жанчын павышаны рызыка развіцця анеміі і ўскладненняў цяжарнасці. У пажылых людзей могуць абвастрыцца хранічныя захворванні.

Акрамя таго, некантралюемае назапашванне нітратаў у глебе і, як следства, у прадукцыі, негатыўна адбіваецца на навакольным асяроддзі. Лішак азоту можа выклікаць эўтрафікацыю вадаёмаў, забруджванне грунтавых вод. Такім чынам, праблема нітратаў – гэта не толькі пытанне індывідуальнага здароўя, але і экалагічная праблема, якая патрабуе комплекснага падыходу да вырашэння.

Як абараніцца: парады ад «ДЭСТ Інспектар»

• Выбірайце сезонныя прадукты: аддавайце перавагу гародніне і ягадам, якія спеюць у натуральны сезон у вашым рэгіёне. Яны, як правіла, патрабуюць менш стымулятараў росту.
• Звяртайце ўвагу на знешні выгляд: пазбягайце прадукцыі з ненатуральна яркім колерам, занадта буйнымі або дэфармаванымі пладамі.
• Правільна апрацоўвайце прадукты: перад ужываннем старанна мыйце гародніну і ягады пад праточнай вадой. Выдаляйце верхняе лісце ў капусты, зеляніны, а таксама скурку ў агуркоў і кабачкоў – у іх назапашваецца найбольшая колькасць нітратаў.
• Замочвайце гародніну: для зніжэння ўтрымання нітратаў можна замачыць гародніну (асабліва карняплоды і зеляніну) у халоднай вадзе на 1-2 гадзіны.
• Тэрмічная апрацоўка: частка нітратаў разбураецца пры варэнні або тушэнні, але пры гэтым могуць утварацца іншыя шкодныя рэчывы. Таму лепш ужываць гародніну ў свежым выглядзе, папярэдне правільна яе апрацаваўшы.
• Правярайце інфармацыю: па магчымасці, даведвайцеся ў прадаўца пра паходжанне прадукцыі. Наяўнасць сертыфікатаў якасці і дэкларацый адпаведнасці – добры знак.
• Выкарыстоўвайце спецыяльныя прыборы: існуюць партатыўныя нітратамеры, якія дазваляюць вызначыць утрыманне нітратаў у хатніх умовах.

Заключэнне: будзьце пільныя!

Першыя сезонныя гародніна і ягады – гэта, безумоўна, доўгачаканая крыніца вітамінаў. Аднак, як паказала наша расследаванне, яны могуць хаваць у сабе схаваную пагрозу ў выглядзе павышанага ўтрымання нітратаў. Мы не заклікаем адмовіцца ад ужывання свежай прадукцыі, але заклікаем да ўсвядомленага спажывання і пільнасці. Ваша здароўе – у вашых руках. Вывучайце інфармацыю, задавайце пытанні прадаўцам, выкарыстоўвайце нашы парады. Калі вы хочаце даведацца больш пра бяспеку прадуктаў харчавання і праверыць канкрэтныя партыі тавараў, наведайце наш партал «ДЭСТ Інспектар».