10 прыкмет падробкі: як не купіць фальсіфікат у Беларусі

Як не стаць ахвярай падману: топ-10 прыкмет падробленага прадукту ў беларускіх крамах

Беларускія паліцы мільгаюць разнастайнасцю тавараў, але за яркай упакоўкай і прывабнай цаной часам хаваецца фальсіфікат. Адрозніць падробку ад арыгінала бывае няпроста, бо вытворцы кантрафакту пастаянна ўдасканальваюць свае метады. На жаль, і ў нашай краіне сустракаюцца тавары, якія не адпавядаюць заяўленаму складу або якасці. Гэта не толькі падман спажыўца, але і патэнцыйная пагроза здароўю. Як жа засцерагчы сябе і свае пакупкі? Мы сабралі 10 ключавых прыкмет, якія дапамогуць вам распазнаць падробленае ў краме.

З кожным годам аб'ёмы вытворчасці прадуктаў харчавання ў Беларусі растуць, але разам з гэтым узрастаюць і рызыкі сутыкнуцца з нядобрасумленнымі вытворцамі. Паводле дадзеных Белстата, доля імпарту ў спажыванні некаторых катэгорый прадуктаў застаецца высокай, што стварае спрыяльную глебу для ўвозу кантрафакту. Але і айчынныя вытворцы не заўсёды бездакорныя. Дзяржаўныя стандарты (ДАСТ) і тэхнічныя ўмовы (ТУ) закліканы гарантаваць якасць, але іх выкананне не заўсёды кантралюецца належным чынам. Таму пільнасць спажыўца – першае і галоўнае правіла бяспекі.

1. Неадпаведнасць інфармацыі на этыкетцы

Самая відавочная, але часта ігнараваная прыкмета. Уважліва вывучыце этыкетку. Параўнайце склад, пазначаны на ўпакоўцы, з вашымі чаканнямі або інфармацыяй з правераных крыніц. Вытворцы фальсіфікату часта эканомяць на якасных інгрэдыентах, замяняючы іх больш таннымі аналагамі. Напрыклад, у малочных прадуктах замест малочнага тлушчу можа быць раслінны, а ў мясных вырабах – соевыя дабаўкі.

Звярніце ўвагу на:

• Склад: Шукайце незразумелыя або занадта доўгія спісы інгрэдыентаў. Натуральныя прадукты звычайна маюць кароткі і зразумелы склад.
• Харчовая каштоўнасць: Неадпаведнасць заяўленых бялкоў, тлушчаў, вугляводаў і калорый рэальнаму складу.
• Тэрмін прыдатнасці і ўмовы захоўвання: Невыразная маркіроўка, адсутнасць даты вырабу або тэрміну прыдатнасці, або ж інфармацыя, якая выглядае падазрона (напрыклад, занадта доўгі тэрмін прыдатнасці для хуткапсуючага прадукту без кансервантаў).

Калі на ўпакоўцы пазначана «малаказмяшчальны прадукт» замест «малако», гэта ўжо сігнал – перад вамі не цэльнае малако. Такія нюансы часта хаваюцца за дробным шрыфтам.

2. Дзіўная цана: занадта танна або неапраўдана дорага

Цана – індыкатар якасці. Калі прадукт каштуе значна танней за свае аналагі ад вядомых вытворцаў, гэта нагода задумацца. Вытворцы фальсіфікату часта дэмпінгуюць, каб прыцягнуць увагу пакупнікоў. Зніжэнне цаны можа дасягацца за кошт выкарыстання больш таннай сыравіны, парушэння тэхналогіі вытворчасці або адмовы ад кантролю якасці.

З іншага боку, неапраўдана высокая цана таксама можа быць хітрасцю. Часам пад выглядам элітнага або эксклюзіўнага прадукту прадаюць звычайны тавар, проста павялічваючы нацэнку. Арыентуйцеся на сярэдні рынкавы кошт аналагічных тавараў ад правераных брэндаў. Напрыклад, калі кілаграм сыру аднаго тыпу ад розных вытворцаў адрозніваецца ў цане ў 2-3 разы, варта правесці дадатковую праверку.

3. Знешні выгляд і кансістэнцыя: падманлівая прывабнасць

Першае ўражанне часта падманлівае. Сапраўдны прадукт мае характэрны знешні выгляд, колер і кансістэнцыю. Фальсіфікат можа адрознівацца:

• Колер: ненатуральна яркі або цьмяны колер, нераўнамернае афарбоўванне. Напрыклад, занадта ярка-чырвоныя сасіскі або бледны, амаль белы тварог.
• Кансістэнцыя: занадта шчыльная або, наадварот, рыхлая структура, расслаенне (аддзяленне сыроваткі ад тварагу, тлушчу ад мяса), наяўнасць старонніх уключэнняў.
• Пах: адсутнасць водару, непрыемны пах або, наадварот, рэзкі хімічны водар, які спрабуе замаскіраваць нізкую якасць.

Напрыклад, добры сметанковы пламбір павінен мець аднастайную, шчыльную, але пластычную тэкстуру без крышталяў лёду. Калі марожанае растае занадта хутка і становіцца вадзяністым – гэта нагода засумнявацца ў яго натуральнасці.

4. Упакоўка: якасць і інфармацыя

Якасная ўпакоўка – прыкмета клопату вытворцы пра свой прадукт. Падробкі часта пакуюць у матэрыялы нізкай якасці: тонкі пластык, нетрывалы кардон, мятую фольгу. Звярніце ўвагу на:

• Цэласнасць: адсутнасць увагнутасцяў, разрываў, слядоў адкрыцця.
• Якасць друку: невыразныя, размытыя надпісы, змазаныя выявы, бляклыя колеры.
• Матэрыял: упакоўка павінна адпавядаць тыпу прадукту і яго ўмовам захоўвання. Напрыклад, малочныя прадукты павінны быць у непразрыстай, герметычнай тары.

Вытворцы кантрафакту часта выкарыстоўваюць танныя матэрыялы, якія могуць не толькі пашкодзіць прадукт, але і негатыўна адбіцца на яго смаку і бяспецы.

5. Адсутнасць або падробленыя штрых-коды і маркіроўка

Штрых-код – гэта ўнікальны ідэнтыфікатар тавару. Калі штрых-код адсутнічае, пашкоджаны або не скануецца, гэта трывожны знак. Таксама варта насцярожыцца, калі штрых-код на тавары не адпавядае краіне-вытворцу, пазначанай на ўпакоўцы. Напрыклад, на прадукце напісана «Зроблена ў Беларусі», а штрых-код пачынаецца з кода краіны, якая не мае дачынення да нашай краіны.

Коды краін ЕАЭС:

• Беларусь: 481
• Расія: 460-469
• Казахстан: 487
• Арменія: 485
• Кыргызстан: 488

Сучасныя тэхналогіі дазваляюць праверыць сапраўднасць штрых-кода і інфармацыю пра тавар з дапамогай мабільных прыкладанняў. Сэрвіс «ДАСТ Інспектар» на gostinspector.org дае магчымасць хутка праверыць штрых-код і даведацца інфармацыю пра вытворцу, склад і адпаведнасць стандартам.

6. Неадпаведнасць стандарту (ДАСТ/ТУ)

Кожны якасны прадукт павінен адпавядаць пэўным стандартам – дзяржаўным (ДАСТ) або тэхнічным умовам (ТУ). Наяўнасць спасылкі на ДАСТ або ТУ на этыкетцы – добры знак, але толькі калі гэтыя стандарты сапраўды выконваюцца. Фальсіфікатары могуць указваць неіснуючыя стандарты або ДАСТы, якія былі адменены, або ж проста ігнараваць іх патрабаванні.

Як праверыць:

• Пошук у інтэрнэце: Паспрабуйце знайсці інфармацыю пра ДАСТ або ТУ, пазначаны на ўпакоўцы. Існуюць афіцыйныя базы дадзеных стандартаў.
• Прыкладанні для праверкі: Сэрвіс «ДАСТ Інспектар» (gostinspector.org) можа дапамагчы ў праверцы адпаведнасці прадукцыі стандартам, калі інфармацыя пра іх унесена ў базу дадзеных.

Напрыклад, ДАСТ 32752-2014 рэгулюе вытворчасць масла сметанковага. Калі на ўпакоўцы пазначаны гэты ДАСТ, а прадукт утрымлівае раслінныя тлушчы, гэта прамое парушэнне.

7. Смак і водар: натуральны ці штучны?

Смак і водар – адны з самых надзейных індыкатараў якасці. Натуральныя прадукты маюць збалансаваны, натуральны смак і водар. Фальсіфікат часта спрабуе імітаваць натуральны смак з дапамогай штучных араматызатараў, узмацняльнікаў смаку і фарбавальнікаў. Гэта можа выяўляцца ў:

• Занадта інтэнсіўным або ненатуральным смаку: напрыклад, празмерна салодкае варэнне з хімічным прысмакам або каўбаса з рэзкім пахам спецый, які маскіруе нізкую якасць мяса.
• Адсутнасці характэрнага водару: напрыклад, нясмачны хлеб або малако без звыклага малочнага паху.
• Паслясмаку: непрыемнае, доўгае паслясмак, якое можа сведчыць аб наяўнасці непажаданых дабавак.

Сметанковае масла павінна мець далікатны сметанковы смак. Калі вы адчуваеце прысмак маргарыну або пальмавага алею – гэта відавочная прыкмета фальсіфікацыі.

8. Адсутнасць інфармацыі пра вытворцу або падстаўная фірма

На этыкетцы любога прадукту павінна быць поўная інфармацыя пра вытворцу: найменне, юрыдычны адрас, кантактныя дадзеныя. Калі гэтая інфармацыя адсутнічае, няпоўная або выклікае сумненні (напрыклад, пазначана толькі паштовая скрыня), гэта сур'ёзная нагода для турботы. Вытворцы якаснай прадукцыі заўсёды адкрыты да дыялогу і гатовы прадаставіць усю неабходную інфармацыю.

Што павінна быць пазначана:

• Поўнае найменне юрыдычнай асобы або ІП.
• Юрыдычны адрас.
• Кантактны тэлефон, email (пажадана).
• Інфармацыя пра ўпаўнаважаную вытворцам на прыняцце прэтэнзій ад спажыўца асобу (калі дастасавальна).

Калі пазначаны толькі імпарцёр, а інфармацыя пра непасрэднага вытворцу адсутнічае, гэта таксама можа быць прыкменай спробы схаваць паходжанне тавару.

9. Сезоннасць і даступнасць інгрэдыентаў

Некаторыя прадукты павінны быць даступныя толькі ў пэўны сезон, калі даступныя свежыя інгрэдыенты. Напрыклад, свежыя ягады або гародніна па-за сезонам могуць быць вырашчаны з выкарыстаннем вялікай колькасці хімікатаў або быць імпартнымі, што адбіваецца на цане і якасці. Калі вы бачыце прадукт, які не адпавядае сезоннасці (напрыклад, свежыя памідоры зімой па цане летніх), гэта можа быць прыкметай выкарыстання заменнікаў або парушэння тэхналогіі.

Таксама звяртайце ўвагу на склад. Калі ў складзе прадукту, які па сваёй прыродзе павінен утрымліваць дарагія інгрэдыенты (напрыклад, натуральныя арэхі ў торце), пазначаны больш танныя заменнікі (напрыклад, арахіс замест міндаля), гэта відавочная прыкмета патаннення вытворчасці за кошт якасці.

10. Падазроныя вынікі лабараторных даследаванняў (калі даступныя)

У некаторых выпадках вытворцы падробак настолькі ўпэўнены ў сваёй беспакаранасці, што нават не спрабуюць схаваць парушэнні. Часам у СМІ або інтэрнэце з'яўляюцца вынікі незалежных лабараторных даследаванняў, якія выяўляюць неадпаведнасць прадукцыі заяўленым нормам. Хоць радавому спажыўцу атрымаць доступ да такіх дадзеных складана, варта звяртаць увагу на публікацыі профільных выданняў і грамадскія арганізацыі, якія займаюцца кантролем якасці.

Дзе шукаць інфармацыю:

• СМІ: Публікацыі пра праверкі якасці прадуктаў.
• Грамадскія арганізацыі: Паведамленні ад арганізацый па абароне правоў спажыўцоў.
• Сэрвісы праверкі: Як ужо згадвалася, «ДАСТ Інспектар» (gostinspector.org) можа дапамагчы ў атрыманні інфармацыі пра адпаведнасць прадукцыі стандартам, калі дадзеныя ўнесены ў яго базу.

Што рабіць спажыўцу: практычныя крокі

Сутыкнуўшыся з падазроным прадуктам, не панікуйце. Дзейнічайце:

• Уважліва вывучыце этыкетку: Параўнайце склад, тэрмін прыдатнасці, вытворцу.
• Праверце штрых-код: Выкарыстоўвайце мабільнае прыкладанне «ДАСТ Інспектар» (gostinspector.org) для хуткай праверкі. Гэта дапаможа даведацца інфармацыю пра вытворцу і краіну паходжання.
• Ацаніце знешні выгляд і пах: Ці адпавядае прадукт вашым чаканням?
• Параўнайце цану: Ці не занадта нізкая цана для дадзенага прадукту?
• Захоўвайце чэк: У выпадку выяўлення падробкі чэк стане доказам пакупкі.
• Звярніцеся да прадаўца: Калі вы ўпэўнены ў падробцы, паведаміце пра гэта адміністрацыі крамы.
• Напішыце скаргу: Калі крама не рэагуе, звяртайцеся ў органы па абароне правоў спажыўцоў або санітарна-эпідэміялагічную службу.

Ваша пільнасць і актыўная пазіцыя – лепшая абарона ад фальсіфікату. Не саромейцеся задаваць пытанні, патрабаваць дакументы і паведамляць пра парушэнні. Памятайце, што якасць прадуктаў харчавання – гэта не толькі пытанне смаку, але і вашага здароўя.

Заключэнне

Рынак Беларусі імкнецца да празрыстасці, але цалкам пазбавіцца ад кантрафакту пакуль не ўдалося. Узброіўшыся ведамі пра прыкметы падробкі і выкарыстоўваючы сучасныя інструменты, вы зможаце зрабіць усвядомлены выбар. Не спадзявайцеся толькі на знешні выгляд або цану. Заўсёды правярайце інфармацыю, звяртайце ўвагу на дэталі і выкарыстоўвайце магчымасці сэрвісаў, такіх як «ДАСТ Інспектар» на gostinspector.org. Ваша дасведчанасць – галоўны бар'ер на шляху фальсіфікату!